1. Poliarchum ex Sicilia exegisse visa Lycogeni ingens de Meleandro victoria, quippe acer iuvenis maturusque consilio sui genii magnitudine regias partes extulerat, & faciliora factiosis scelera erant hoc extincto vel saltem absente. Mortis enim ipsius opinio diu non constitit, sed sive res suspecta tantum fuit sive a consciis edita, non obscure Arsidas iactabatur illi cum navigio salutem obtulisse. Et haec prima Lycogenis in Regem criminatio, cum per homines subornatos in populum spargeret Meleandro fluxam fidem fuisse & Rege indignam: quippe illius iussu legatos a Poliarcho caesos & reum clam exemptum supplicio; iamque securum in Italia, forte ad paria facinora praestari. Haec modeste Lycogenes & tantum apud eos quibus invisus Meleander. Sed clientes licentius infamiam Regis urgebant. Novis enim motibus materia quaerebatur, nec deerant qui haec tumultuandi initia ad Meleandrum deferrent. Ille consulto in pristinae lenitatis specie perseverabat, ut quae incuriae imago res antea eius afflixerat iam imponeret inimicis. Accendebat eius animum, praeter facinora Lycogenis periculumque fortunarum, virilis in Argenide constantia. Apud quam cum quereretur quod sacrificium destituisset fecissetque suspicioni locum quaesitae rationis qua foedera turbarentur: "Si quid hic, retulit ipsa, peccatum est, iustius erit de numinibus te queri. Stimulos ego nec recusare, Domine, potui nec tenere. Ceterum plures sunt qui mirentur te iniisse pacem, quam me deosque ab ea refugisse. Ignosce libertati quam mihi bonitas tua facit. Forte melius esset inter strenua opera semel perire quam tot iniuriarum patientes regnare precario." Rex indole supra muliebrem erecta permotus diu pensatae severitatis consilium exsequi statuit. Cui rei conducebat, Epeircten sive bello sive fugae aptissimam sedem incolere, in quam pridem quae utrique fortunae conveniebant dissimulata ratione convexerat.

2. Epeircte[1] in Panormitanorum finibus mons est aliquot milium ambitum amplexus. Imae radices abscissis praeruptisque rupibus attolluntur. Mox ubi per inaccessas cautes mons in modicum tumorem excrevit, paulatim faciliora latera acclinat, donec ad verticem pervenias haud modica planicie aequatum. In qua & tumulus commode eminet, tanquam a natura productus in arcem. Illud iugum munitionibus Reges firmaverant. Reliquus montis vertex iusto oppido sparsisque praeterea & amoenis aedificiis incolebatur. Quo latere ad mare mons pertinet, capax omnis navigii portus sese inter saxa insinuaverat, laxo aditu, aqua praealta, & propter montis amplexum a procellis secura. Huic portui oppidum tam opportune imminebat, ut iis invitis a quibus obtinebatur nec subire naves possent neque arcta semita teneri, quae a mari ducebat ad iugum. Qua vero interiora insulae mons spectat, duobus duntaxat callibus ascendi tunc poterat, iisque pari modo impeditis. Ingens quoque levamen Epeircten colentibus, quod quacunque intermittunt aedificia, uberrimi pecoribus pastus nascuntur. Et ut hunc situm beneficium deorum putarent, effecerat copia fontium & innoxius aër, in quo nulla veneno infesta animalia vivebant. In limine callis qui surgebat a portu Cereris signum cum spicea corona & serpentum volucri iugo religionem offerebat intrantibus, ne insalutato numine progrederentur vel saxum neglegerent, quod rudibus litteris deam loqui in hunc modum faciebat.

3. Si mihi, qua curvo Nereus vehit aequora cinctu,

Omnis humus fruges atque omnis mitia debet

Iura locus, vetuique fero nemoralia ritu

Pabula Chaoniis miseros decerpere ramis;

His saltem ô cunctae meritis concedite gentes,

Sicanio sim tuta solo. Reverentia nostri

Adsit, & has nullus surgat populator ad oras.

Namque mihi hae sedes, haec fatis dedita tellus,

Haec placet. Exserti tantum ferat arma coloni

Pingue solum, & duro tantum de vomere vulnus.

Haud iniusta precor. Si quis tamen impia contra

Signa feret, meme ille gravem, me sentiet[2] hostem.

Ipsa faces, ipsa arma feram, cognataque iunget

Mecum omnis Natura manus. Saturnia proles

De Iove sum mater; fraternos caerula nutus

Unda timet, nigroque gener capit omnia mundo.

4. Meleander multo ante assueverat illuc divertere, quasi pulchritudinem loci secutus, venationum quoque simulato amore, quas vicina regio ferebat. Fidissimi militum in praesidio erant & ne, si coeptis fortuna abfuisset, etiam intercideret fuga, vario praetextu, regiarum triremium partem ad stationem applicuit. Captatis quoque temporibus quicquid olim cumulaverant Reges in eam arcem delatum est: vis magna gemmarum; coraliorum multiplices rami, quos ex vicino mari petierant; exoticam purpuram per aliquot saecula coactam pinguis murex suo fulgori servaverat; vasa aurea atque argentea, quorum pauca recenti artifico nitebant; rudia plura impensius in vetustatis reverentiam colebantur. Signatae pecuniae ingens modus non erat, per liberalitatem principis exhausto aerario, quam denique futuri coniectura minuerat.

5. Rex uni Argenidi consilia aperuit: sibi regiae dignitatis ultionem in animo esse; si simul Lycogenes & factiosorum praecipui varia negotiorum specie cogi possent ad regiam (iam enim in diversa secesserant), omnibus se iudices & supplicia daturum; huic rei Epeircten esse idoneam, unde & vicina regio teneretur & in potestate maria essent. "Forsitan, inquit, violenta consilia reliquos frangent, qui meae clementiae fiducia peccant. Sin resurgent saevius bella consiliumque eventus destituet, relinquam ingratissimum solum, tecumque divitias triremibus imponens navigabo in Africam. Neque enim illic desunt qui fugientem excipiant. Et aut ego tantus natu aut tu in annis eiusmodi clade indignis fortunam placabimus. Si ea calamitas incidet, solam Epeircten commendabo Eurymedi; hanc cum delecta manu ad extremum propugnet. Interim nobis, gnata, poenas dabit Sicilia, gravibus inter ipsos coniuratos odiis lacerata. Vulgusque, errore discusso, quid illi sint & quid fuerimus tristissima aestimatione pensabit. Quippe nec in dividendis facinoris praemiis unquam convenient, nec Lycogeni omnes accedent. Multi enim me percelli, non everti, desiderant. Sic inter se commissi pars ad nos respicient, & reditus noster forte illorum beneficium erit, quorum scelere pulsi fugerimus. Tu interim, Argenis, in arcem concede. Vereor enim ne bellum improviso aut accipi aut inferri oporteat. Unum vide ne in tuam familiaritatem ignotae fidei mulieres admittas. Satis est, mea gnata, proditione virorum non laedi."

6. Ad haec Argenis gratulata fortissimum consilium patri & hortata novo bello experiri fortunam, adiecit se hactenus cum fide curasse ne ignoti ingenii mulieribus sua familiaritas pateret. Sed postquam digressi sunt, cogitare acriter coepit a qua muliere timendum Rex monstrasset, quaeve secum omnino viveret ipsi invisa. Statimque consuluit Selenissam, ignara illam esse quae Timocleam Regi suspectam occultissima fraude effecerat. Et tunc quidem callidissima anus, quamquam laeta suas artes procedere, perfidiose apud Argenidem simulavit mirari se quis ad has curas impulisset Meleandrum.

7. Causa autem cur arcanis consiliis Timocleam petiisset haec erat. Argenidem illius officiis in Poliarchum senserat esse captam verebaturque ne iucundissima novitate matrona veteres amicitias anteiret. Ergo invidiae curis gravis ad familiaria in aulis flagitia & odia se convertit. Nihil tamen aperte in Timocleam locuta est. Ars enim & causa perierat, si deprehenderet Argenis fraudis ingenium. Sciebatque praeterea se mulieri graviorem hostem fore si eam odisse non sciretur. Varia itaque ingerebat, quibus consultissimum esse probaret ut Argenis beneficium in eam aut omitteret aut differret. "Visne, inquiebat, scire Timocleam haec praemia esse occultati Poliarchi? Visne secretae inter te & illum fidei pignora in plures emanare? Solertius mecastor feceris, si tanquam tuopte ingenio illi mediocriter favebis ut dari, non referri beneficium credat. Sit vero suae domi. Non careret suspicione illa tuae familiae accessio. Finge enim (quot & superi faxint) nunquam in vulgus periculose emanaturum ab ipsa Poliarchum esse servatum. At quid iste hospes Archombrotus? Scit quantum de eo sit merita & praemia tam subito scilicet a te solvi non sentiet?"

8. His & pluribus sibi verius quam alumnae cavebat Selenissa, rata actum de gratiae quo eminebat fastigio, si praeter se alia esset cui nihil sileretur. Sed tam commode tantoque circuitu peccabat, ut videretur unam Argenidem curare. Assiduum & exitiabile principibus malum, apud quos gratiosi praetextu iuvandi aut monendi satiant invidiam & interdum aemulos laudibus attollunt, ut maligna deinde inserentibus sit pronior fides. Ergo & Selenissa suspiciones secreto ornaverat, quae in Timocleam Regi allapsae sunt: hanc olim favisse Lycogeni & adhuc incertam fide esse; tamen ab incauta Argenide amari. Rursusque apud Argenidem eiusdem matronae laudes & merita miscebat imagine periculi quod in ea subvehenda timendum videatur. Et quoniam partim vera monebat, effectum est ut vix melius ab Argenide Timocleae esset nisi quod interdum, ut solebat, venienti familiarius se praebebat augebatque recedentem aliquot donis, liberalitatis occasione utique semper apte quaesita.

1. Inter hos dies Argenis, ut erat imperatum, comitante Ibburrane qui tunc forte negotiorum causa in regia erat Epeircten profecta est. Nec multo post Meleander, cum in idem oppidum se conferret, ingens vitae periculum adivit, sive suorum fraude sive fatorum consilio gratiam & favorem Archombroto quaerentium. Lacus erat passuum non plus mille in ambitu, placidis quidem & facilibus ripis sed aqua deinde praealta & instabili fundo. Ad illum Regis auriga declinavit tanquam via magis aprica ducturus. Frequentia curuum qui illic quotidie agebantur multis orbitis notabilis ne quid timeretur effecerat; cum ecce Regis equi, seu sponte consternati seu culicum palustrium stimulis acti aut denique proditione ductoris, quassatis alte iubis & periculose arrecti viam in lacum praecipitant, omnibus quidem qui in comitatu erant pavidissima vociferatione certantibus, sed pauci ferebant auxilium, sive intempestivo metu sibi cavebant sive subiti atrocitas periculi vires torpentibus eripuit. Inter illos qui ruentem per devia currum cum fide sequebantur, nemo Archombroti celeritatem aequavit. Nunc aurigam ille monere ut acrius equis obsisteret, nunc Regem ut ab curru in aquas desiliret nondum hominis mensuram aequantes. Ferebatur interim currus primasque iam rotas altior aqua suppresserat. Tum vero Archombrotus virile facinus ausus, quia impeditus fluctibus equus tardius eum vehebat, se in lacum pedes misit. Ad vicinum deinde currum praecipitans volentem Meleandrum arrepta pone veste tam mature detraxit, ut eodem ferme momento lacus subita voragine desidens totos cum vehiculo equos absorpserit. Archombrotum Regis pondus in se e curru collabentis afflixerat, tum ex pingui argilla lubricum fundum & ipsius aquae instabilis moles quae perveniebat ad humeros. Nec minus Rex laborabat sua vestigia obfirmare. Ita luctantibus simillimi inter se invicem haerebant, cum iam prope cedentes incumbentibus undis celerrimi amicorum eripiunt.

2. Ubi ad ripam Meleander pervenit, tanti quod evaserat periculi horridior imago tum suo, tum suorum animo insedit. Illud praecipue horrorem augebat, quod imperitus natandi certissime periisset nisi Archombrotus contempta salute veluti in se avertisset periculum. Quem ubi & natandi rudem esse compertum est, coepêre utique omnes impensius mirari hunc in Regis discrimine adeo vilem sibi fuisse, iuvenem, externum, non beneficio, non lege obligatum, cum tot--proh pudor!--gentiles & obnoxii cessassent. Praecipue Regem, ut debuit, hoc beneficium permovit. Cupide illum amplexus erubescentem ad suas laudes tenebat, & iam antea tanta indole ad amandum compulsus gaudebat hoc casu potestatem esse factam eum sibi intima nec invidiosa familiaritate iungendi. Interim Regis auriga elapsus fluctibus vultu horrenti ad ripam tendebat, cum Eristhenes diu ante verbis in eum bacchatus gladium strinxit, & tanquam Regis periculum vindicaturus improviso omnibus ictu excipit infelicem. Confossus ille ruit in aquas magno quidem iuventutis quae aderat plausu. At non illa consultioribus placuerunt: "Si non enim haec aurigae culpa contigerant, cur miser tam cruente mulctabatur? Sin noxam meruerat, cur non habita quaestione, non editis consciis facili morte eripiebatur suppliciis? An unus denique Eristhenes Regem amabat, tam properae ultionis minister?" Lapsi inde animi ut auriga crederetur factione Lycogenis emptus Regis vitam hoc facinore petiisse, & quoniam sceleri fata obstiterant, ne coniurationem prodere cogeretur ab Eristhene Lycogenis amico esse sublatum. Sed Eristhenis potentia nondumque maturum ad ultionem tempus quamvis invitum Meleandrum ad dissimulandum coëgit, vultu quidem sic placido ut nec se Eristhenes senserit esse suspectum.

1. Ubi Epeircten perventum est, frequens optimatibus oppidum fuit de Regis salute gratantium, Meleandro tegente quid animi sibi esset & ad omnem hilaritatem se cogente. Erant in primis Lycogeni amici, Oloodemus & Eristhenes, per hunc ad ingentis potentiae gradum subvecti. Nam Eristheni summam[3] aerarii Meleander crediderat, certus se has vires hosti conferre, sed ita tempora & quam iniverat simulatio ferebant. Oloodemus quicquid ad Pachynum promontorium iacet regendum acceperat. Hi facinus inter se partiti diversa procurabant, & cum Lycogene Oloodemus corrumpendae Siciliae a regia aberat, Eristhenes muneris sui specie incumbebat Regis consiliis. In his tribus summam hostilium virium esse constabat. Rex quamquam consilii iam certus, tamen quid Cleobulo sententiae esset scire expetiit. Eurymedis quoque consilio plurimum utebatur. Et Archombroti summa gratia erat. His tribus secreto convocatis Meleander Argenidem secum habens ita primum locutus est, ut non ostenderet suum sensum ne praeiudicio illo periret libertas sentire timentium Regi contraria aut se frustra dissuadere credentium. In quo rerum articulo Sicilia esset ostendit: importuniorem illam pacem pristino bello; haec se pridem auguratum Epeircten, in qua tunc arce erant, muniisse; scire se ex paucis capitibus momenta tam atrocis seditionis pendere. Iam rogare quid auctores sibi essent. Nemo in tantis rebus audebat loqui prior, donec in aetatis reverentiam expertaeque prudentiae Rex Cleobulum dicere iussit.

2. Et ille: "Strenue, inquit, agendum est, ô Rex, aut expectandum tanquam velatis capitibus maturum exitium. Mediocris virtus pro vitio tibi erit. Nec aut famam aut deos, si te de istis hostibus ulciscêris, laedere puta. Nam & primus Lycogenes peccavit in foedera, & ipsius supplicio qui te contemnunt vel odêre mutabuntur. Scimus sollicitatas urbes; descriptos milites paene sub signis esse. Quid moraris? An donec nihil amplius in Sicilia sincerum sit? Timesne turbare adhuc praecoces illorum apparatus, aut religiose expectas donec ferrum iubearis recipere? Eristhenem hic habes. Lycogenem & Oloodemum tanquam ad consilium in re subito oblata accerse. Si venient, confestim maiestatis damnatos conficias. Sin abnuent, hos tu vero contumaces, nec dum omnia instructos, iusto celerique bello persequere."

3. His Cleobuli verbis adiecit Eurymedes: spondere se peditum sex milia equitesque quingentos in fide & potestate fore; in praetorianis partim hos esse, partim in Epeirctes praesidio; alios Panormi & in arce Epipolis distributos; tantillam veteranorum manum tironibus posse praestare, quoscunque delegisset Lycogenes; et ubi regia vexilla fulcissent[4], haud dubie multo se melioribus partibus applicituros.

4. Inter haec Archombrotus illata armorum mentione hilarior ratusque locum esse aliquid pro Poliarcho audendi: "Ego, inquit, & externus & iuvenis de summa rerum non disputo. Sed si bellum vobis placet, cur auxilia vestra respuitis? Cur ante discrimen frangitis vires? Poliarchum Lycogenis invidia pulsum adhuc hodie nemo est militum qui non optet restutui. Praeterquam quod bellicis artibus valet timendumque est hostibus nomen, scitote illius reditu conspectuque--tanquam salutis auspicio--promptiores ad omnia exercitus fore. Equidem quaerendum censeo, excusataque temporum necessitate quae illum hinc abegit, ad novam lauream invitandum."

5. Haec fidenter pro Poliarcho orantem Argenis intuebatur, eo potissimum laeta quod Rex illum avide audiebat. Itaque ne quis tam liquida & prolixa omina turbaret, ipsa adiecit in eadem qua Poliarchus causa Arsidam esse: "Quem omnes ferunt, inquit, in Italia moras trahere, tanquam solum exilii causa vertisset. Nec aliud ipsi crimen quam abvexisse[5] Poliarchum. De Arsidae fide, ô Rex, non dubitas, & fortasse de nobis isto[6] facinore quam de Poliarcho plus meruit. Quod si tamen deliquit, hunc donari mihi peto, licet, quamdiu Poliarchus in damnatis aut invisis fuerit, non possit absolvi." Argenide in defensionem Arsidae quia cum salute Poliarchi cohaerebat erecta, omnes in virginis gratiam eadem cum ambitu senserunt.

6. Tum Rex: "Diis, inquit, res nostras curae esse vel ideo intellexi, quod mirabili animorum consensu, quae apud me constitueram, eadem ut facerem suasistis. Sit igitur auspicibus diis ratum in Lycogenem bellum, si absque tumultu capi & perduellionum supplicio tolli non poterit. Poliarchum autem & Arsidam pridem meo suffragio absolvi. Restat quaerere qua ratione utrumque reconciliemus domum." Omnibus visum notae fidei aliquem cum muneribus ad Poliarchum mitti debere, eumque orari ut primum coeptae erunt in Lycogenem turbae remigret in Insulam. Sic constitutis rebus consilium Rex dimisit, omnibus quae sciebant senserantve diligenter premere iussis. Sed Argenis de amantium more semper immodice exsultans aut maesta obiecta praeter spem laetitia aperte fruebatur. Ignarusque rei pater: "Accipio, filia, inquit, omen. Ex quo in haec mala incidimus, nunc te primum hilarem & porrectae frontis cerno."

1. Vespera appetebat & in hortum regium Archombrotus, ut plerumque solebat, intravit. Illic cum solus inter arborum spatia erraret in noctis memoriam incidit qua Timocleae hospitio cum Poliarcho erat usus. Inter cetera subiit animum frontis vocisque mutatio quae illic Poliarchum de Argenide interrogatum confudit. Id enim Archombrotus in amoris indicium cum traxisset, deinde exciderat supervenientium rerum mole, eo facilius quod non amorem mutuum, sed iuvenilem in Poliarcho insaniam esse coniecerat. Tunc vero diligentius omnia revolvebat: bis ad Argenidis nomen Poliarchum obstupuisse; bis de virginis aetate & moribus rogatum respondisse strictim tantum, & ut scires incompositi ad hoc nomen animi esse. In illius rei memoria haerenti succurrit Argenidem, dum Arsidam apud patrem tueretur, inter seria verba & preces totam arsisse. Facinus autem Arsidae ad rem Poliarchi pertinebat. His utrinque pensatis secretae inter illos necessitudinis facta est Archombroto suspicio. Occurrerunt ilicet cogitanti virtutes Poliarchi & quicquid hunc ad spem tantam subvehere potuerat aut sollicitare Argenidem. Certe quod illius genus lateret, aliquid eximium posse subesse. "Neque enim, inquiebat, solus sum, cuius genus aut fortunae ex illa quam subii dissimulationis larva aestimari non debeant."

2. Sed dum Argenidis speciem fortunamque ad animum revocat suum, felicemque hoc amore Poliarchum tacita gratulatione ingeminat, ea ipsa laudare incipit & mirari quae antea intactus aspexerat. Nam quid Argenide venustius esse? Cui unquam ad tantum habitum, tantosque parentes, tot virtutes accessisse? Si non generis praerogativa esset, sed ex Siciliae virginibus delectus haberetur, neminem ante Argenidem ad regnum asciscendam. Sapientiam, modestiam, verba, suo sexui praestare; speciem supra mortalem esse. Post haec ad se redibat Archombrotus, nec indignam tanta spe nobilitatem suam, haud dubium novis ignibus alimentum, reputabat, et id primo non quasi amaturus, sed tantum veluti otiosa nec imparia tamen vota capi inde paulatim & oblectatione iam anxia ad earum rerum imagines teneri, ignarus, si victor & liber esse vellet, fortitudine opus esse in haec ipsa amandi initia. Quantum carior fiebat Argenis, tantum de amicitia decedebat quae illum Poliarcho coniunxerat, primum invidia mox aemulationis malo grassante. Ita aeger & ad animi captivitatem adactus, horto digreditur quem paulo ante felix solutusque intraverat. Accessio mali fuit quod ad solatium in ea tempestate solitudinem quaerens solus cenavit. Nam cum tacitus secretusque non aliud quam amorem audiret, paulatim illis curis se permisit, quae intra paucissimos dies efflictim amantem nondum expertis malis urserunt.

3. Dum haec apud Regem aguntur, non solutiori cura cum suis Lycogenes meditatum facinus adornat. Is ad praecipua oppida non uno praetextu divertens magistratus exhibito convivio hilariores monebat, ne publicam libertatem sinerent prodi: pessimis consiliis infestari Siciliam; meminissent se in regno, non sub tyrannide, esse. Nec in Regem quicquam addebat nisi ita perplexe ut id posset vel Meleandro excusare. Cum his verbis incitatos videbat, quasi familiarius agens imperfectum aliquid inter suspiria vel publice vel praecipuis in aurem loquebatur, ut pia sollicitudine plura timere videretur quam quae auderet evulgare. Inde non pauci in eum ut patriae columen aspicere curaque subtristi Meleandrum fastidire, cum praesertim iactaretur in populo: nunc contemptis popularibus ad publica negotia acciri peregrinos; nunc tributa & portoria augeri; caedes denique imminere a principe superioribus bellis infesto. Praeter has artes, sacrificuli pretio empti haud parum valuêre. Ominibus & auspiciis ementitis omnia in religionem vertebant. Seu publice seu privatim mactata hostia erat, effictis prodigiis spectantes terrebantur: nunc caput deesse iecinori; nunc turbato ordine fibras emicare extra sedem; semperque nova fata instare & meliora praeteritis; nihil autem quod tunc fieret diis placere. Contigerunt praeter has larvas non falsa aut fucata prodigia, quibus affirmabantur proximae clades. Nam & de caelo lapidatum est & alicubi gemini soles micuerant. Sed pauca haec monstra fictis innumeris fidem fecerunt, ut homines omnia temere crederent timerentque. Quem miserorum statum quidam poeta, & ipse publicae insaniae non expers, descripsit.

4. Parcite, Caelicolae. Quid demere vincula rebus

Heu placet & miseras monstris evertere terras?

Nunc caelo informis facies, nunc aëra foedi

Incestant Manes. Livent per inane cometae,

Et nec friget hiems, vector nec floribus halat

Phryxaeus, posuitque suos canes aestifer ignes.

Qualiter ignoto cum sol novus aëre gyrum

Per modo nascentis cunabula duceret orbis,

Expers saepe viae, saepe alti pondere currus

Erravit dubius, totumque immiscuit annum.

Cernis anhelanti quam nigra volumina tollat

Aetna iugo? Cernis quanta vehat aequora mole

Auster & in nostras spumantia degerat oras?

Ceu quondam Ausonio cum dissociata recessit

Litore, frangentes exhorruit Insula nimbos.

Magna quidem portenta deûm; tamen omnia supra

Saevit corde pavor. Vates sibi quisque malorum

Et clades & tela videt, poenasque futuri

Praecipit. O sive haec nobis insania crevit,

Seu superi iussêre nefas; quid longa moramur

Supplicia? Arma, viri! Saevo cadat hostia caelo

Quae meruit. Liceat lustralia mittere tela,

Et satiare deos, & morte reposcere vitam.

1. Inter haec ad Regem est relatum intercedere Hyperephaniis cum Lycogene arcana consilia. Verebanturque nonnulli ne eorum usurus viribus propediem a patriis sacris abiret. Forte cum talia iactarentur, Archombrotus cum Ibburrane erat, cui iam aliquo usu, commendatione maxime Regis, coeperat familiaris esse. Ambo in regia porticu spatiabantur novusque in Siculis rebus Archombrotus, cum aliquoties Hyperephanios audisset nominari, rogavit quod discrimen inter illos ceterosque Siciliae incolas esset; cur nomina, cur studia, viresque diversae? Tum Ibburranes docendi iuvenis studio paulum in se seductus sic incepit. "Hyperephaniis ex suae superstitionis genio nomen hoc fecimus.[7] Eorum factio regnantibus gravis quodam Usinulca auctore hoc saeculo est exorta. Ille deorum cultu neglecto qualis in Sicilia semper viguit, ausus est novas religiones afferre pacemque sollicitare animorum, qui superbia----vel nimia simplicitate----diripi possent. Quibusdam igitur ambitiosum fuit a sensu maiorum eo duce discedere. Alios eloquentia fefellit cui pietatis species erat intexta. Accessit impetus novitatis, tanto furore excaecans animos, ut barbara Usinulcae commenta invenerint laudatores, non ex vastis & ultimis terris, sed (quod mireris) ex alumnis Siciliae----quamquam nihil portentis deterius quibus suam ille scholam foedavit, ut vel referre me pudeat contumeliosam numinibus vesaniam. Negat ullum mortalium ulli sceleri operam dare, nisi qui illi perpetrando ab adigentibus diis damnatus est. Utcumque vero in vitia pugnes, in te sis innocens, commodus hominibus, in deos liberalis, eiusmodi pietate effici non vult ut amicior diis vivas. Non haec enim omnia esse illam virtutem, quae acceptos immortalibus homines facit, sed illius tantummodo signa virtutis. Praeterea non esse in delictis discrimina, sed in hominibus qui delinquunt: si quidem a diis exosos----vel oleris furto!----mereri quicquid Furiae apud poetas faciunt; ceteros vero non parricidio, non incestu, libare amicitiam qua cum numinibus sunt coniuncti; ita ab uno scelerum ceno hos intactos, illos amisso decore excedere. Velut in aquas si quid anserini generis mergas, inde inviolata siccitate eduxeris, cum ceterae aves, aquis iisdem & minori saepe mora, tenorem & usum pennarum corrumpant. Parco ceteram Usinulcae amentiam memorare.

2. "Nec habuissent haec monstra longi aevi discipulos, nisi incidissent in Regum pueritiam, quibus temporibus ut plurimum turbulentis foeda omnia nec arceri nec corrigi possunt. Auxit hunc morbum factionum atrocitas, & quidem optimates odio eorum qui sub pueris principibus rerum potiebantur, praebuêre se tumultuantibus Hyperephaniis duces. Tum vero luctuosissimo sidere percurrerunt domestica arma Siciliam, & ad Hyperephanios defecerunt quotquot seditionum licentiam amabant; in ipsos ausi Reges signa attollere. Nihil illorum furori relictum est: calcare aras deorum, evertere templa, foedare oppida incendiis, & civili sanguine suam furiis consecrare novitatem. Post tot annos adhuc veluti truncas urbes excisis numinum tholis aspicias in quibus saevierunt. In illis tumultibus tanto divortio a ceteris recessêre Siculis, ut----tanquam aliam patriam aliumque populum facerent----ne ictis quidem foederibus redierint bona fide in communionem reliquae gentis, discordique ingenio acti semper arma aut minentur aut timeant.

3. "Ita affectis animis quid Regibus putes liberi in eos imperii esse? Urbes, milites, portus, tantumque non totas insederunt provincias, ex quibus cum supercilio consulunt quid iuvari a se Regem aut sperni expediat. Cui si bellis occupato aut inter alia laboranti negotia operam suam promittunt, tanquam digni quibus gratiae habeantur fidem hanc iactant, obliti a bonis civibus tunc eiusmodi sponsionem non exigi, nec fore ut toties eam repeterent, si semel tuta esset. Sed sociorum utique magis quam civium more auxilia praestant, Regisque aut sequuntur aut aversantur consilia. Sic deorum principumque arbitros agunt, quid utrisque ipsi debeant non ex patrio ritu sed ex suis ingeniis metiti. Quantas clades hic morbus minetur Siciliae vel nullo profitente agnoveris. Nam ut pervicacissima sunt odia, quae ex diversarum religionum litibus fervent, iure timendum est ne aliquando Hyperephanii, quod suis consequi viribus non possunt, excidio patriae quaerant, peregrinis gentibus aemulisque non magis ad bellum quam ad praedam & veluti Siciliae possessionem accitis. Quod si ista meliores dii avertent, at iam quanta sunt quae videmus quaeque sentimus? Si filii irascuntur parentibus, si Regi optimates, continuo in hanc sectam, veluti ad certissimae manumissionis genus, fucata professione secedunt, non ignari quod sibi praecipue noceant. Sed tanti est suo errore aemulos macerare. Quid de Vestalibus dicam? Quid de mystis deorum? Ubi illos castitatis suae taedet, impune maledicunt religionibus & incestarum mercede nuptiarum se Hyperephaniis dedunt. His exemplis illaque disserendi & vivendi licentia labefactatur vulgus, ut primum qui dii aut qua ratione colendi sint dubitet, mox rudi aut impio fastu nihil sacrum habeat, nihil de superis certum. Sic numinum rebus indicta est isto facinore calamitas, simulque in publicam pacem serpit, & aegrae Siciliae carpit vires. Quae nunquam in pristinum robur exsurget, nisi prius Hyperephaniis ad saniora adactis vulnus hoc duxerit cicatricem."

4. Tum Archombrotus: "Quid ergo Siculi cessant, ait, una mole obruere incendium? Quidve gravantur iusto ferro hanc tabem noxiosissima contagione serpentem excindere? Equidem vel ego externus manus meas & ferrum ad hoc promitto. Neque me unquam gratioribus victimis operaturum credam, quam si eorum sanguinem diis dabo vel meum adactis vulneribus ipsi libabunt. Haec te Meleandro dicere, Ibburanes, & ad haec bella eum urgere aequum fuit."[8]

5. Hic Iburranes: "Laudo impetum tuum, inquit, egregio fervore succensum. Sed sunt tamen qui non sine argumento contraria sentiant, quia rerum successu compertum est ut quaedam animalia aluntur veneno, ita hanc sectam invalescere publicis malis interque bella & clades saginari. Alias igitur artes easque mitores quaesivêre, quibus maculam Sicilia eluat, credideruntque Regum prudentia absque ferro & sanguine morbi saevitiem ponere posse. Si quid vero ipse sentiam quaeris: neque cum illis pacem neque bellum simpliciter volo. Nam si quietem possunt pati, non hos puto ullis motibus sollicitandos. Sin in Regem remque publicam seditiosis consiliis sponte insurgent, ferendos non arbitror, sed vi armisque premendam vesaniam superbe furentium. Pia tunc arma, tunc omni laude digna in eos severitas. Totis regni viribus enitendum ne impune auferant abominandi in Reges exempli audaciam. Et eo quidem celerius vindicandum est facinus, quo ipsi ferocius solent grassari in cunctantes nostramque patientiam pro imbecillitate contemptim accipere. Neque enim haec secta ferendo parendove (ut solent meliores disciplinae) quaerit sibi incrementa, sed iurgio, rixa, tumultu sua facinora assuevit asserere. Ferro igitur & plusquam aemula ferocitate censeo in eos esse agendum quoties suis iniuriis Regem ac patriam lacessent. At si seditionibus, si rebellio abstinebunt, patienturque mitius se haberi, tunc ego cum illis pacem malim. Iam enim in plures serpit labes quam ut singuli inter reos scribi possint & citari a lictore. Ac praeterea iuventute abundat Sicilia, quam nunc levitas, nunc egestas, nunc ipsa armorum cupido sic versat ut non iure aut pudore aestimato factiosis det nomina & in militiam coeat quantumvis superis mortalibusque aversam. Ita multi, dum armis certatur, accedunt spe praedae ad istos Hyperephanios, qui eos in pace devoverent[9], & Reges bello illato plures de novo reos faciunt quam de veteribus extinguunt. Praetera veluti fila per se tenuia ac soluta facile rumpas, at si ea inter se violento implicas nexu, quo fortius premis, eo validius stipantur coeuntque denique in funem cui frangendo nunquam suffeceris, sic isti per se forte neglegentiores suarum partium, ubi intentatos iugulis vident enses, qui coactam (id est, ut existimant, pudendam) poenitentiam extorqueant, interdum furioso & quem aegre exsolveris nexu coniurant.

6. Itaque pace, otio, regni felicitate (si ipsi importunis tumultibus ad arma Regem non cogent) debellandi sunt; quo tempore nihil ex publicis latrociniis habent quod incertis & seditiosis auxiliatoribus largiantur, neque incitati adversantium fervore, plurimum quoque de suo remittunt. Ex ipsorum deinde praecipuis multi ad Regem respiciunt, ex cuius amicitia in illo sereno omnia pendent. Is autem si non tam odio quam contemptu prosequetur eorum disciplinam, efficacius omni bello nobilium animos ad poenitentiam coget. Qui si malo pudore prohibebuntur suam sectam eiurare, saltem liberis suis consulent magistrisque eos tradent per quos erudiantur ex veteri more, vivantque in regia gratiosi. Nam qui caelo, argumentis, veterumque praeceptis unam pertinaciam anteponunt adhaerentque Usinulcae, vincentur----mihi crede----hoc honorum aditu & spe regiorum munerum caute praeclusa, praesertim si non hae poenae legibus publice latis in eos constituantur (nam id ipsum satis iratis esset ad questus coniurationemque & contumacia arma), sed lento quodam usu principisque ingenio, nequaquam in eos dividentis reipublicae munera, quae conferri aliis possunt, neque ferentis ut extra licentiam quam leges faciunt exerrent. Cetera sit in eos mansuetus & interdum familiaribus verbis dignus ipsis videatur cui placeant. Multi enim inter illos, Archombrote, non suo, sed sectae & institutionis vitio peccant. Absque hac essent recta indole paresque maioribus futuri. Hos, cum licet, corrigi mehercule praestat quam everti aut ad insaniora adigi necessitate. Ista vero utcumque lenta remedia paulatim Hyperephaniis nervos exscindent & qui specie altioris sapientiae coaluerunt, tandem segni nec irritata vetustate, philosophia quoque excussa atque contempta, quae exoriens tanti supercilii fuit, non aegre solventur. Sed haec sunt solidioris pacis consilia. Quam ô huic regioni numina restituant nec Hyperephanios patiantur auxilium Lycogeni ferre! Hunc certe, quidquid fama iactetur, ad eorum religiones accessurum non arbitror, nec ut illi factioni commendetur (id est vix Siculorum quadragesimae parti) ceterorum odia contracturum."

7. Cum haec Ibburranes dixisset, Archombrotum ad cenam vocavit monuitque familiariter ut & ipse Hyperephaniis perbenigne uteretur. Nam plus illos (ut res Siciliae erant) corrigi blanditiis exemploque & sobria dissertatione quam professo semperque mutuo fastidio posse.

1. Iamque maturis apud Lycogenem rebus dicta facinori dies erat, medio vere, ad decimum mensis, qui Thargelion vocabatur.[10] Eristhenes haud procul Epeircte praedium habebat & saltum in eo, quem intactae diu ferae impleverant. Is destinata insidiis die illuc cum Argenide Meleandrum ad convivium vocare susceperat. Si procederet fraus, Meleandrum atque Argenidem, tanquam signis tabulisque spectandis in aedium penetralia cum paucis deductos, adorturus emissurusque per posticum celerrime tradendos Lycogeni. Si restitisset Meleander[11] aut ad auxilium pertinacius provocasset, eum interimi placuerat; satis esse si potirentur Argenide. Quod si Meleandrum eo die omina aut valetudo intra Epeircten tenuisset, tunc Lycogenes ad eum opprimendum cum subito exercitu adesset. Hunc enim illo die Syracusis esse volebant, & ad eum suae factionis homines, tanquam procerum urbiumque nomine, coire cum tumultu ducemque dicere publicae causae in Regem. Supervenire debebat Oloodemus cum manu ad hoc ipsum ante collecta, rei novitatem suffragio asserturus & viribus. Descitura ab Rege pleraque arbitrabantur, tum prioris belli exemplo, tum praefectorum & magistratuum fraude, quorum multos sibi subvexerant, denique sponte animis ad seditionem spectantibus.

2. In hunc modum institutis utrimque consiliis Lycogenem Meleander & hic illum occupare decreverat. Sed Argenis duplici sollicitudine icta, cum & Poliarcho & regno studeret, eximiae diligentiae erat in iis urgendis quae apud Regem amici censuerant: comparanda Poliarcho erant dona; Arsidas revocandus; & qui haec curaret fidum hominem res poscebat. Nemo extra unum Archombrotum deprehendebat privatas in virgine curas. Sed illum amori assidue saevienti paene iam imparem & in Argenidis pro Poliarcho studia haud vulgari aemulatione quaerentem vix fallebant illa consilia. Super omnia se ipsum accusabat quod reducendi Poliarchi auctor regi fuisset, adeo ut interdum sumeret impetum adeundi secreto Meleandrum & contraria sentiendi. Sed pudore coërcitus simulque reveritus Argenidis iram tam pervicaci concilio abstinuit. Accidit forte ut ad Meleandrum iret super Arsidae reditu cum filia colloquentem. Et tunc quidem ab recenti beneficio commendati apud Regem Poliarchi gratior Argenidi erat. Ergo ut suae causae patronum hilariter intuita eum quoque solito familiarius salutavit, ignarumque cur hae ad se blanditiae essent ita affecit ut subita confusus laetitia, ubi primum licuit, ad colligendas vires in cubiculum rediret.

3. Illic nimio nec securo gaudio multum animi incertus ita denique sibi locutus est: "Te autem esse felicem? Te amori litavisse? Quid enim? Non frontem virginis vidisti? Non oculos? Cum venisti, non tota exsiliit? Infelix! Nimis inepte meam spem indulgeo. Numquam dii tanta praemia tam faciles concedunt. Vulgares nuptias nulla tempestas, nulli casus illustrant. Eximiis vero amoribus fortuna intercedit ut ipso labore sint pretiosi quaerentibus. O fallar, nec illa salutatione, illo Argenidis vultu, quo tantopere mihi nunc placeo, exitum ipsa portenderit! Hei mihi! Quod vix cogitare sustineo num haec benevolentiae signa Poliarchum petebant, & ideo blandior fuit quod eum apud Regem sententia mea iuvi? An orantis species fuit qua patrocinium rursus meum pro illo deposceret? Non est tanti, non per Argenidem, ullus amor. Nec volo Argenidis in me benevolentiam debere Poliarcho nec mihi Poliarchum debebit Argenis. Egone alienae felicitatis minister in meam cladem pugnabo? Ego vilis abiectique animi paene ad servilia officia amabor, & Argenidem alteri tradam? Erras tamen, Archombrote, si vi agendum putas. Precibus, patientia, obsequio impetrabilis amor est. Servire an imperare Argenidi paras? Aut quam haec inverecunda esset oratio: 'Nolo ut ames Poliarchum.' Vix austerus aliquis pater sic iuberet. Quae ametur indigna est vel praestantissimum amabit. Virtute, gloria, fama in Poliarchum certandum est. Et tua quoque interest hîc eum revocari. Semper enim de absentibus tenerius & quadam miseratione sentimus. Praesens autem ut placere Argenidi poterit sic aut rixa aut fastidio esse ingratus. Explorabis cur ametur, aggredierisque eadem virtute virgini te probare. Quicquid aget, affectu[12] superabis, & si cetera feliciter non cedent, ferro deiicietur. Facilis erit ad iurgia pugnamque occasio. Ut sit vero fortissimus, tamen fortior amor est qui meam manum reget. Interim dum de reditu ipsius agimus, facilis ad colloquium erit Argenis; me audire, mihi credere assuescet. Saepe autem, ubi adolevit benevolentia, longe ad alias causas valet quam propter quas esse incepit."

4. Cum Archombrotus in hanc sententiam coëgisset reluctantem animum, ad Meleandrum redit. Ibique ad novae indignationis maerorem praesentiori causa deductus est. Persuaserat enim Regi Cleobulus ut quae munera ferrentur Poliarcho tanquam ab Argenide essent: "Ipsa exsors est facinoris, inquit, quod eum e Sicilia expulit. Regni autem secundum te curae ad illam pertinent. Sciet praeterea sub eius precibus tuas latere, & qui fortasse durior nobis esset, certe non litigabit cum virgine."

5. Meleander mirifice probata sententia: "Age, inquit, restat & munus & hominem qui ferat deligere." Timonides strenuus iuvenis erat fideique in Poliarchum notae, quem mox Argenide suggerente huic furtivae legationi Rex destinat. Hoc ita constituto iam quod munus mitteretur inter se pensabant. Forte mercator ex Syria Indicas & Arabicas merces, plerumque inutilem vanis gentibus luxum, advexerat. Inter cetera erat armilla ex serico texto, quod totum varii generis lapilli sic implebant, per suos colores distributi ut aliquot ferarum aut fugam figurarent aut iram, quas hic telis venatores sequebantur, hic excipiebant venabulis. Pretium gemmis & operi ingens, quippe quod talentis quinquaginta indicabatur. Multi Siculorum hanc viderant, plures audierant celebratam non ignobilis poetae opera, quem suo fulgore ad hos versus rapuerat.

6. Dicite, surgenti confinia litora Phoebo,

Quam nitidus vestris hic deus exit aquis?

Cum tingit virides hilari fulgore smaragdos,

Aut facit, ô adamas, te sibi luce parem,

Pallentemve onychem, varium vel iäspida miscet,

Vel cui purpureo nomen ab igne venit,

Caeruleasque notas & flammis implet & auro,

Ceu variat puras comptior Iris aquas.

Hae tamen haud uno cunctae sub litore gemmae

Nascuntur. Nam cui gloria tanta solo?

His nitet immensus Ganges, his flavus Hydaspes;

Est & Erythrai lucida concha sali.

Una omnes armilla tenet, par omnibus una,

Omnis in haec Oriens lucida texta coit.

Di superi! Pretium nitidae formamque coronae!

Quam volet amplecti tanta corona manum?

Ut natat in solidis lux alternata lapillis!

Oraque venantum quam bene gemma facit!

Dives en hic cervus, quem ditia tela fatigant,

Et leo, quem pretio cerne tumere suo.

Lemnius an nondum Telchines naufraga saxa

Artifici gemmas sic posuêre manu?

Digna quidem Iovis haec vibrare armilla lacerto,

Cum quatit imbrifera luce coruscus humum.

Ipsa, licet dives, placata hoc munere Iuno,

Poneret offensi iurgia saeva tori.

At te seu veri seu famae gloria tangit,

O quisquis tanta bracchia dote coles,

Vince animo censum, ne haec optima saxa putentur,

Tuque genus Pyrrhae vilior esse lapis.

1. Eam armillam Poliarcho munus fore idoneum Argenis atque Cleobulus cum Meleandro censuerunt, quippe quo se sua mole non proderet; furto enim rem agi; arma aut equos si mitterentur, conspectum hostium non posse defugere. Praeterea hoc ornamentum in plerisque regionibus non feminarum magis esse quam virorum. Aptissimum itaque quod femina viro donaret. Rex antea, cum illam mercator obtulisset, quia maiores curae instabant, paene vilem habuerat. Apud Eristhenem tamen erat utique Praefectum aerario iussumque inspicere ex artificum fide an in rem principis emptio esset. Tunc vero, ne quisquam miraretur confestim hanc emi, Rex talos poposcit & cum Argenide ludens ac sponte inferior, quasi victoriae praemium armillam statuissent, Eristhenem accersit imperatque quam possit rectissime eam Argenidi conciliare. Eristheni sive sua sedulitas sive fortuna nondum Meleandro propitia iam suspicionem fecerat legationem ad Poliarchum parari. Credidêre a sua coniuge ortum suspicandi initium, quae cum Argenide & Selenissa frequens saepe obliquos de Arsida sermones iniecerat--callida mulier & ex viri ingenio ornata. Sed postquam Rex armillam tali aerarii tempore emi praecepit, adeo illi aucta suspicio est ut ilico ad Lycogenem scriberet vereri se ne Poliarchi gratia hoc munere repeteretur. Is autem ad omnis flagitii atrocitatem celer, hortante etiam Oloodemo (nam is forte tunc aderat), in hunc maxime sensum rescripsit: nihil consultius quam ut armillam, quandoquidem apud Eristhenem erat, veneno imbuerent. Si eam Poliarchus accepisset, haud dubie lacerto circundaturum & tabem per gestantis calorem in vitalia pervasuram. Sin Rex eam dedisset Argenidi, rem tempore posse sciri. Nam venenum non ad tactum statim nocere. Admonituros autem ipsos praetextu aliquo de peste quae latebat, laturosque ingentis fidei nomen, substituto in crimen mercatore.

2. Toxicum domi Eristhenis erat, quod noxiosissimum miscuerant tollendis inimicis Ephyraei, seu miscendis veneno poculis seu sagittis imbuendis praecipui.[13] Dum illuc colonias vehunt conduntque Syracusas, hanc olim turpissimae calliditatis artem quibusdam Siculorum tradiderant. Et Meleander ea peste tentatus hactenus suorum cura evaserat cibum Regis & vestes ambitiosa cura servantium. Tanta autem veneno acerbitas, ut non modo gustatum saeviret sed ex diutino contactu insinuaret virus in cutem quam calor laxavisset. Eristhenes veneficio perpetrando nullum adhibuit sed ipse in dilutum toxicum interiorem armillae partem misit, byssino utique texto mollem, quia iungenda bracchio erat. Cumque crederet vim succorum satis infusam, eam in pyxide defert ad Regem, qui tanti sceleris ignarus omnibusque praeter Argenidem semotis vocatum secreto Timonidem monet eam fidem exhibere qua dignus censebatur. Ostendit deinde cui ministerio sit delectus & litteras tradit ad Arsidam sua manu ita scriptas: "Timonidem quem vides, Arsida, ad te misi. Ei sic auscultare te volo ut me loqui existimes. Quicquid dixerit egeritve ratum habebo. Scias tamen, quo celerius cum hospite adveneris, eo te futurum gratiorem. Vale."

3. Tum Argenis ex composito de recessu fluxae vestis pyxidem profert &: "Hanc, inquit, armillam, Timonides, ad Poliarchum defer. Eam meo nomine accipiat. Una illi has litteras dabis alterasque ad Arsidam." Tradit deinde codicillos, non quos Meleandro ostenderat. Frigidos enim nec amicitiae suae cum Poliarcho pares obtulerat patri, & inter obsignandum haud aegre mutaverat, aliis quos ex mutua necessitudine scripserat praeparatis. Quia autem Timonidis in Italiam iter ignorari non poterat, ne augeretur dissimulatione suspicio, spargere apud suos Rege auctore coepit se Italiam Africamque visurum vacationem impetrasse a regia. Iuvenis erat & commodum accidit, quod pridem transmarinae peregrinationis studio ictus aequalibus suis ea vota iactaverat.

4. Sed Eristheni ad insidias invigilanti pleraque nota & suspecta omnia erant. Hunc igitur ad Poliarchum ire coniiciens, quo verum erueret ita[14] fraudem commentus est. In ipsius clientibus iuvenis erat, quia nuper agros reliquerat nondum notus in regia. Callidum autem & ad ea quae praeciperentur impigrum esse cognoverat. Huic imperat abeuntem Timonidem concitato equo persequi; simulare deinde a Rege se missum, qui etiam atque etiam moneret ne in Sicilia cuiquam mortalium indicium faceret de armilla. "Dum loqueris autem, inquit, diligenter audientis vultum observa. Si annuerit aut visus sit dubitare, tanquam mandato satis functus, ab illo protinus abi. Sin quid velis ignarus sit, ut facile deprehendes, qui ipse vocetur tanquam dubius sciscitare. Ubi Timonidem dixerit, pete ignoscat errori; alium nempe te quaerere. Et inde, si potes, sic discede ne sciat quam viam institeris. Sin quia ignotus es, haerebit & qui sis exquiret, ex Selenissae cognatis te simula recens transmissum ad regiam. Nomen quod primum occurrerit[15] tibi impone." Ille gnaviter mandata exsecutus nec a solertia nec a fortuna aberravit. Namque Timonides ubi audivit de armilla, quod rem secretissimam sciret, hominem suspectum non habuit. Ire igitur iussit & Regi renuntiare esse omnia in securo; satis sibi haec arcana esse mandata.

5. Sic eluso Timonide cum iam de consilio Regis constaret, Eristhenes omnia confestim perscribit Lycogeni, ne sive Timonidem capi insidiis sive quid aliud vellet tempore excluderetur. Diu incerto Lycogeni, cum Regem iam non segnem sed ex adverso struentem consilia timidius sperneret, tandem novo facinore visum est opus, quo inclinaret in Regem maleficii a se patrati invidiam. Quod igitur nemo unquam putasset, ipsum sollicitare ad foedera Poliarchum eique scribere hoc exemplo instituit.

6. "Lycogenes salutem Poliarcho. Quam tu in amicorum hostiumve delectu erraveris hic dies aperiet. Me tanquam inimicum insectatus, Meleandro utinam non plus aequo tribuisses. Sed omitto praeterita. Nam neque iam te accusari humanum est, neque in eo statu sum ut anxie me excusem. Malo te ex beneficiis meis scire quam verbis uter nostrum in pristinis odiis peccaverit. Meleander ex tuo exilio te infensum & vindicem cum timeret, ad nefarias artes confugit factusque de Rege veneficus armillam infamibus illitam succis, tanquam poenitentiae suae confessionem mercedemque iniuriae, tibi misit. Hanc tu cave gestaveris. Mortem enim circumegeris brachio, non armillam. Mihi quidem ante experimentum fidem esse non curo. Si igitur vel damnatus est servus, vel humaniori consilio iumentum aut canem vis perire, nudae illius cuti hoc munus compone. Nisi intra quatriduum morietur, ego qui vivam indignus sum. Si sapis, illum ipsum pestiferi doni latorem, illum Timonidem coges ut mortem induat quam tibi non inscius porriget. Ego has insidias, quas aegre detexi, te rescire ex me potissimum volui, ne tantae indolis vir tam turpi exitu cadas aut omnino sub invidia mea pereas. Nam quis ex hostibus non te potius iactet a me quam a Meleandro esse sublatum? De cetero, ut voles, gratias ages. Si infestus esse pergis, est quod publice te ulciscar. Arma, consilia, vires in expedito sunt. Deos coeptorum auspices habeo. Sin tibi detecta Meleandri perfidia meliorem mentem dabit volesque coniunctis mecum viribus vindicare iniuriam, spondeo nec te fratris &--quoniam haec mea aetas est--nec patris gratiam me vivo desideraturum."

7. Tantae audaciae codicillos expertae fidei servo cum his mandatis dedit, ut dispensato itinere ad Poliarchum perveniret octiduo postquam eodem Timonidem adventasse constaret. Neque rem esse difficilem: Messanae vel Rhegii, in portu aut urbe, tanquam aliud agentem de adventu Timonidis posse habere quaestionem. Haec autem improbae solertiae ratio erat, ut octo toti dies interessent, quibus noxium textum gestare Poliarchus eoque interimi posset. Nam si extincto supervenirent hae litterae, quantae invidiae in Meleandrum forent? Sin forte Poliarchus tamdiu armilla abstinuisset, tum multum Lycogeni debiturum de periculo in posterum monenti, tum in Meleandrum acriter exarsurum, quem tanti indicii fallax scena damnaret. Etiam Regem audebat contumeliose appellare, quia hae litterae Poliarcho reddi vix poterant ante id tempus in quod a coniuratis erat constituta defectio.

1. At Meleander dimisso Timonide totus in eo erat ut cum Lycogene Oloodemum ad se pelliceret. Utrumque igitur litteris advocat. Lycogenes nondum maturis ad secedendum rebus parere constituit & aliquot paucos dies esse cum Rege. Sed Oloodemus accepta Regis epistola non prius ad Regiam quam ad Lycogenem contendit. Ibi communicatis consiliis suspectum illud fuit, quod utrumque Meleander accerseret. Si quid atrox parabat, liberius in ambos quam in alterum esse ausurum. Nihil securius quam ut Lycogenes simulatione valetudinis absentiam excusaret, & Oloodemus explorandis consiliis iret ad Regiam. Is ergo a Lycogene profectus, cum intrasset Epeircten, Meleandro protinus salutato ea vespera ad cenam admissus est. Dedit quoque litteras Regi excusationem Lycogenis ferentes: illi enim sonticum morbum esse nec aëris patientem. Rex haud dubius morbum fingi; tamen eadem qua petebatur simulatione non pauca de genere invaletudinis quaesivit. Soluto deinde convivio Cleobulum, Eurymedem, & Archombrotum accersit rogatque quid Lycogene faciendum, qui venire contempsisset, quid etiam Oloodemo & Eristhene, qui pari fiducia qua ille imperium sprevisset adesse nocentes sustinerent. Archombrotus & Eurymedes nihildum movendum putabant, sed Lycogenem adhuc alia fraude tentandum. Illo libero frustra in ceteros fore saevitiam. At Cleobulus: "Ego vero arbitror, inquit, nihil de praeda quam tenemus amittendum. Putatis Lycogenem, nisi concepti sceleris conscius esset, tam vano aegritudinis mendacio Regi fuisse illusurum? Dii dent meliora. Sed quantum coniectura & fidorum hominum nuntiis assequor & mox isti furtim abscedent & nos illum cum armis aspiciemus. Videte quid sentiam. Rex hominem rursus accersat. Tergiversationem non verebor pro defectione accipere. Oloodemus interim & Eristhenem per homines fidos sic servari intererit ne teneri se sentiant. Ubi compertum fuerit non venturum Lycogenem, lege in eos agendum est. Multum Lycogenis viribus decedet, si tantarum opum & clientelarum duces peribunt. Hanc praeterea severitatem in multorum animis reverentia adversus principem timorque supplicii utilissima mutatione sequetur."

2. Visus est optime dixisse Cleobulus. Et ex illa sententia Rex postridie ad Lycogenem scripsit, additoque ad blanditias imperio ad se venire imperavit. Ille magis ac magis suspicionibus plenus non modo non paruit sed & per nuntios monere Oloodemum & Eristhenem coepit ut ab aula recederent: benevolentiam Regis insidiosam esse, ac praeterea aperta iam vi opus, quippe statutum bello tempus appetere. Neuter sprevit coniecturam Lycogenis. Sed neque Cleobuli diligentiam fefellêre, ad quem duo de Eristhenis familia, diu ante pecunia promissisque sollicitati, multa de domini rebus per internuntios saepe retulerant. Illis tunc auctoribus scivit praeparatos sub Epeircten esse equos quibus noctu Eristhenes uteretur. Laetus Rex quod eorum furtiva discessio futura in criminis partem esset imperavit Archombroto ut sub ipso deprehensos facinore vi ad se retraheret. Et ille haud remoratus imperium sedulo quae in rem erant, maxime ex Eurymedis mente, instruxit. Sat constabat cum paucis erupturos, ne tumultus proderet fugam. Non plures itaque Archombrotus decem militibus assumpsit iisque Hispanis, ne linguae commercio aut contagione factionis cum proceribus haererent in quos tunc armabantur. Singuli extra arcem, ut Archombrotus constituit, sine suspicione elapsi sunt. Ipse deinde secutus est, accinctosque paulum a via sub veteri & opportuno tecto continuit, qua necessarius a regia discessuris transitus erat. Diu in statione non haeserat cum Oloodemum atque Eristhenem per lunam agnoscit tribus omnino servis comitatos celeriterque & demissis capitibus euntes. Iis ergo cum sua militum decuria obviam venit &: "Quo te, inquit, Oloodeme? Quo te, Eristhenes? Sontium per Iovem est ista molitio. Cur noctu? Cur simul? Cur inscio Rege abitis? Unde ista circa vos a servis ab amicis solitudo?" Obstupuêre deprehensi. Ille vero correptos & subito malo horrentes reduxit. Tresviris inde permissi sunt, qui noxios servarent in carcere. Fugae erant manifesta vestigia; equi haud procul cum agasonibus parati & urbano sub amictu vestis ad viam expedita.

3. Summa omnium inde turbatio fuit & postera luce cum id renuntiatum Ibburrani & Dunalbio esset (qui tunc forte ad Apollinis templum non procul Panormo profecti ob Antenorium fani antistitem suavissimae consuetudinis virum illuc diutius morabantur) citatis haud mora quadrigis ad Regem revecti sunt. Qui amplexus venientes postquam rem ordine enarravit: "Si me dii amant, inquit, in ambobus his exempla facere volo. Nunquam me saltem isti inultum despexerint. Neque me impiorum contumacia movet sparsis schediis minari audentium. Ecce enim quantae audaciae chartam cubiculariorum unus in limine meo hoc mane offendit." Accepta charta Dunalbius, & Rege ad alios divertente, horum versuum lectione cum Ibburrane inhorruit.

4. Redde viros. Quid saeva paras, & fraude tyrannus

Imbelli haud ullo devictos Marte fatigas?

Hosne duces, haec Sicaniae decora inclyta terrae

Ferre situm & foedo squallentem carcere noctem?

Redde viros. Non Sidoniae reverentia pallae,

Non quae sceptra manu, non quae stant vincula fronte

Obstiterint. Ruimus caeci, & te vindice ferro

Gens excita petit. Cuperent decernere montes,

Teque haurire solum. Sed nostrae debitus irae

Talis eris, qualis sub crimine decolor ipso,

Ignotusque suis, Tyrii[16] pro vertice montis

Horruit iratus Pentheus concurrere thyrsos,

Diversamque trahi pectus, vulsosque per artus

Ire animam, & sparsum campis spirare cadaver.

Et tua quod nostris nondum penetralia flammis

In cineres collapsa ruunt, nec crede remissas

Irarum pavitare faces. Sed parcimus illis

Quos, Rex saeve, tenes. Hi sunt tua fata, nec ultra

Quam spirant lux te alma manet. Meleagria non plus

Mater in ambusto servabat stipite natum.[17]

Hos serva (si cura tui) ceu pignora vitae

Incolumesque velis. Vel si meliora monentem

Di te audire sinunt, genti tam iusta petenti

Redde duces, tantoque exora munere pacem.

1. In his motibus regia erat cum Timonidem aliae in itinere turbae versarent. Viae ratio & fortuna haec fuit. A Rege dimissus triduum in suo praedio invitus consumpsit ominum causa quae haruspex minori spatio procurare non potuit. Inde Messanam ad Arsidae coniugem venit. Insana tempestas tunc maria exercebat, aquis ac ventis sub veris initium sponte surgentibus. Quatriduo nemo ex portu solvere ausus. Interim quassabantur navigia, undis mutuo cogentibus allisa vel eiecta in arenam procumbebant. Timonides quod integerrimum ex ea peste superfluit confestim instaurari praecepit agique[18] a litore, necdum satis constanti maris pace. Praeter suos nullum in navi vectorem recipi passus iam tenebat medium freti, cum occurrit recentis naufragii nefastum navigantibus spectaculum. Navis erat receptis obruta fluctibus, ex qua tamen eminebat adhuc malus, quia non eversa sed depressa desederat. Et quod omnium atrocissimum fuit, stabat in antemnarum amplexibus nauta superstes naufragio, pallida & emorienti facie, nisi quod vento adurebatur. Ille manu nutuque (fluctus enim intercipiebant fragore suo vocem) orabat eripi morti, & omnium misericordiam non aegre elicuit. Aliquot igitur nautae descenderunt in scapham. Cumque ille se de malo deorsum duxisset, prope rigentem excipiunt adducuntque Timonidi. Tum vero laxatis spiritibus, quos antea nimius timor intenderat, semianimis super constratum navis se diu explicuit, donec vini odore excitatus iussusque a Timonide dicere quis esset quove euntem tetigisset haec fortuna: "Rhegium, inquit, patriam habeo; censum ex nautica arte. Nunc in Galliam cursus erat, quo egregium virum deferendum susceperam. Mare videbam non a tempestatibus tutum. Caelum enim modico vento sed incerto agebatur & tristior aër horrebat. Itaque a portu solvere non volebam. Sed cum saepius iussus processissem in altum, primum aurae inter se pugnantes nos alternis rapuerunt in aversos & contrarios cursus. Destituerunt deinde simul omnes elusum navigium. Ego in tam subita pace acrius, ut oportuit, timens comites coepi hortari ut remis eluctarentur pigritiam maris. Quippe illi sereno proximum malum esse. In Siciliam igitur, quam vicinam fors dederat, ratem appellerent. At ille qui navigium conduxerat negat sibi placere Siciliam, stringitque demum ensem recisurus manus illius qui in eam primus partem remum egisset. Inter has cunctationes dies absumptus est & mox luna igneis cornibus ventum excivit. Tum vero non per gradus, ut solet, tempestas intumuit, sed direptus subito aër ita miscuit maria ut iam a principio mihi artem eriperet. Versabamur incerti quid exigeret ventus, mediam navem adversis complexus turbinibus. In his malis cum exacta nox esset diesque afferret tristiora, capillos deponimus nihil profutura religione. Ecce enim improviso exitio haesimus deprehensi in brevibus. Cumulaverat arenam vis procellae proramque tenebat. Iam tabulata solvebantur & nos utcunque remis & contis tendebamus in puppim, cum ille cui operam locaveram cum suo liberto duobusque qui proximi erant nautis in scapham descendit, & fune praeciso haud dubio naufragio se permisit. Raptos per turbinem non licuit oculis sequi. Obstabant medii fluctus, quibus par scapha diu esse non potuit, nec pereuntibus nobis vacabat alienos casus dolere. Fessa quippe carina aperuit undis viam, quae victis compagibus properabant intrare. Numinum pietatem! Ut voces horruêre! Quam feralis pereuntium clamor, cum descendentem navem mare contexit! Evado ego in arborem. Evado (heu miser!) mortem scilicet tantisper dilaturus, donec mersa carina in latus procumberet, & malus sequeretur. Sed supra spem dii faverunt, arenisque circumvallantibus adeo veluti fundata stetit ratis, ut me incolumem illa arbor praestiterit. Quae nunc non sine utilitate extra aquas eminet, admonitura navigantes ut mature ab istis brevibus deflectant. Biduum iam est ex quo tristi amplexu lacertos ad antemnam continui, desperatione potissimum & frigore exsanguis. Nam nec somni nec cibi memineram. Cum autem deorum placata vis vestram opem monstravit, tantum non laxata bracchia mittebam in mare."

2. Haec loquentem omnes audiebant cum lacrimis. Sed Timonidem altior cura subiit, ne ad Poliarchum pertineret calamitas. Nam quis vector toties a naufrago illo laudatus? Ab Italia veniebat; fugiebat Siciliam; utrumque conveniebat Poliarcho. Nautam igitur sociorum fata deflentem, ut natassent, ut cautium eminentiora amplexos saevi fluctus avulsissent, turbatus interpellat: "Et quod, inquit, viro nomen quem vehebas? Civis Rhegii erat an hospes?" Ille se nihil praeterea scire respondit quam quod Arsidas Siculus, cui opima Rhegii praedia erant, conduxerat navem & proficiscentem amicum ad portum produxerat.

3. Obriguit Timonides & velato capite, quo liberius posset ingemere, descendit in secretam partem navigii, iussis remigibus quamquam prosperum ventum omnibus viribus iuvare. Haud multo post Rhegium applicuit nautamque servatum sequi se iubet & ad Arsidam contendit. Ille tunc forte media luce in scimpodio cubabat variis cogitationibus miscens animum proximi luctus ignarum. Sed cum de amici adventu admonitus, prosiluisset ad amplexum, laeta verba & hospitalia ingerentem Timonides suspirio prosecutus: "Quid, inquit, Poliarcho factum, mi Arsida? Nos miseros! An & ego te ipso plura scio?" Inter haec dicta nautam admovit[19]. Quo viso Arsidas subito metu praesagia cladis hausit & iam Timonide quoque pallidior: "Onus, inquit, ô nauta, quod tibi tradideram, rite alicubi exposuisti? Nam destinata Gallia tantillo tempore teneri non potuit." At ille: "Solum me naufragio superstitem vides. Navem, socios, vectores, omnia saeva tempestas tulit."

4. His auditis Arsidas multo gemitu planctuque turbatus intra tectum maerentes recepit. Nec vacabat paene exsangui de ordine mali quaerere, sed cum Timonide in cubiculo secretus acerbissimum funus & fata iniqua terrasque indignas Poliarcho aliaque in calido & furenti luctu consueta ingeminabat. Cumque post multum lacrimarum Timonides rogaret ecquo illa Poliarchi profectio, aut unde exitiale navigandi consilium. Retulit Arsidas Rhegium ob Siciliae viciniam suspectum fuisse Poliarcho. "Nam nec poterat, inquit, latere isthic Lycogenem, & quam facile ab adverso litore mitterentur sicarii! Galliam ergo petere statuit, patriam, ut arbitror, suam, illinc ad nos celeriter revehendus. Sed fatorum scilicet invidia fuit ne hominum genus se tam vicino immortalibus viro diutius iactaret."

5. At Timonides de Meleandri in Poliarchum animo inter singultus agens litteras Arsidae tradit armillamque ostendit de pyxide evolutam, inutile Argenidis munus. Sed artificium gemmasque mirari per dolorem non licebat. Eaque vespera luctibus data, ambo constituunt ad Meleandrum redire ne aut ille de Poliarcho aliquid speraret aut ipsi necessariis temporibus Regis abessent. Suspicabantur iam armis infestam esse Siciliam. Circumegêre itaque cursus ut in Epeirctes potissimum portu terram subirent. Varia ut sub vere & irrequieta flamina erant, septimusque demum dies Epeircten aperuit. Sed quo propius admovebantur litore, eo crudelior miseros luctus agebat. Recedere terras amassent modo omni remigio quaesitas. Nam quo ore tantum facinus nuntiaturi erant? Aut quis deinde pro ominosis non eos habiturus? Praecipue Arsidam non unus aut Timonidi notus dolor conficiebat, nec tam illum Meleander movebat quam Argenis: possetne videre morientem &, quod est crudelius, illam tristi oratione occidere? Quo supercilio exprobraturum, quod a Timoclea inter hostes feliciter servatum, ipse ad naufragium dimiserat? Cur ire--aut cur solum--passus esset tam enixe commendatum? Haec & similia revolventi minimum erat quod fidei & operae praemia sibi perierant. Verebatur virginis iram, ex illius oculis accepturus an vivere deberet. Nec ipsa poterat aut eludi dissimulatione aut mora mulceri. Num enim quod Meleandrum scire intererat non statim ad Argenidem perveniret? Ac ut silere ipse vellet nec Regi tristem casum nuntiare, at quid Timonides tam silentii quam sermonis per nimium dolorem impatiens? Quid utriusque familiares festinaturi tantae cladis novitate sibi percunctatores parare?

6. Inter hanc cogitationum caliginem navis crepidini portus applicata turbatos reddit Siciliae. Primum omnium amicis servulisque praecipiunt ne quid in publicum efferant priusquam ipsi Regem adierint. Superato mox calle qui in oppidum ducit evadunt in atrium Regis, & illic (ô mixturam fatorum mirabilem!) neminem prius quam Gelanorum aspiciunt duobus Siculis medium & temere laeto vultu spatiantem. Prior Arsidas vidit, & ad idem spectaculum Timonidem veste prehensum rapiens aliquandiu impotens vocis manu protensa anhelavit. Mox reddita voce: "An monstris deludimur, inquit, aut quae ista rerum omnium mira confusio? An non illic est Gelanorus libertus Poliarchi, quem & naufragii fuisse comitem constat? Quis hunc Mercurius reddidit miscuitque viventibus?" Horrebat Timonides. Nec responso Arsidae dato ad Gelanorum cucurrit, qui & ipse veniens[20] visis amicis ultro obviam properabat. Sed hi muti[21] stupentesque nihil nisi hominem contuebantur. Tandemque cum gemitu Arsidas: "Salvum te video, Gelanore? An umbra es? Tibique & naufrago domino saltem inanem tumulum quaeris?" Gelanorus deponere iussit hos metus: vivere servatum a fluctibus peiratisque Poliarchum; ab eo se missum ad Regem; Epeircten proxima die venisse. Avide illi rem omnem quaerere coeperant: qui casus egissent, quae salus, aut fides, perdita nave in mari irato. Sed Meleander narrationem praevertit, qui e fenestra conspectos praecepit advocari alterius scilicet prodigii suspensus ambagibus, quas per eos solvi posse sperabat.

1. Nam ut navis qua Poliarchus Rhegio Galliam petebat fracta in vadis est coepitque undarum pondere diduci, ipse cum Gelanoro nautisque duobus in scaphulam se recepit. Nec vento obluctabantur, nisi quod dispensatis remorum ictibus negabant fluctibus latus scaphae. Ita proximum promontorium circumvecti, extra conspectum navigii fuerunt, ex cuius ruina profugerant. Inde mitius urgentibus ventis cum adhuc per multa spatia errarent, allisa est cautibus scapha, quas undae humiles celabant vectoresque destituit. Exiliêre igitur in medium pontum, solidis sed imparibus saxis ita excepti, ut fluctus nemini infra poplitem essent nec ullus ad umbilicum tingeretur. Longe litora, nulla navis in conspectu, & magnitudo cladis etiam vota damnaverat. Placebat Poliarcho exire ferro miserias. Gelanorus rapidos vortices in exitium malebat, & nautae non vitae spe sed horrore interitus aiebant in illis rupibus expectandum naturae fortunaeve imperium. Sic de fato deliberantibus visa navis est e longinquo iactari fluctibus & ad se paulatim accedere. Peiraticus lembus erat, qui habilis & in tempestates comparatus pertulerat maris saevitiam, & iam remittentibus ventis incipiebat ad gubernaculi inflexiones regi. Sciebat gubernator saxa latere in ea regione, quorum viciniam iam prodebat crebrior spuma & fremitus in brevibus semper immanior. Detorquebat ergo navigium, cum simul naufragae scaphae aliquot tabulas videt quae paulo ante vexerant Poliarchum, & supplices passis manibus apparent a proximis saxis invocantes praetervehentium opem. Dubitavêre peiratae an excipiendi essent. Nam quod pretium auxilii? Aut quid praedae ex naufragis erat? Humanitatem vero in illis pectoribus deleverat artis suae crudelitas. Quia tamen plerumque vectores commeatuum pretiosissima suis vestibus recondunt, placuit ire ad praedam expedieruntque subito scapham minus acri iam pelago. Ac ne in saxa inciderent, lenta remigia agebant subinde scrutati quam alto aequore veherentur. Admoniti quoque sunt supplices ut, quam proxime fieri posset, ad scapham per saxa solidasque arenas accederent. Tandem remi fuêre pro ponte quibus porrectis proximam rupem suae scaphae peiratae commiserunt. Sed obstupuêre ad Poliarchi & Gelanori vultus, simulque corporum simul vestium pulchritudine capti multa de praedae felicitate inter se mussarunt.

2. Ubi autem e scapha in lembum recepti sunt, tunc non dissimulata perfidia veluti captivis catenas iniicere audent, ad hoc monstrum stupente Poliarcho. Qui stricto mox ense: "Quid vos autem, viri? (inquit) Quae odia? Quaeve rixae? Aut quid tam subito offendimus, modo digni quos per vestra pericula fluctibus eriperetis?" Neque segnius Gelanorus manu ferrum tenebat vinculaque reppulerat. Sed cum nihil Poliarchi sermonibus fracti saevius tumultuarentur ensesque expedirent, non distulit Poliarchus armis uti & catenas sibi indere conantem ita mulctavit ut in ima viscera ferro descenderet. Huic cum alium addidisset compari fato, victor quoque unius Gelanorus sese patrono applicuit. Tum iuncto ne circumvenirentur tergo, utrimque hostibus frontem obiiciunt. Fractis etiam remis, qui forte iacebant in navi, raptas palmulas instar clypeorum circumegêre capitibus. Nautae vero, quos cum Poliarcho captos catenis peiratae onerabant, tanto erecti exemplo & ipsi contis arreptis ausi sunt repugnare. Captivi etiam aliquot erant loris constricti praeter eos qui catenis alligabantur remigio. Illi laeti hoc certamen intuebantur, videbatque oculos miserorum Poliarchus sibi propitios. Neque ratus inutile auxilium lora aliquorum descidit ferro provocavitque ad ingenuam in sceleratos pugnam. Et hi certatim sociorum vincula solverunt, ut iam paene hostium numerus aequaretur. (Tredecim omnino peiratae fuerant.) Ex iis ceciderant sub Poliarcho duo; unum Gelanorus abstulerat. Nautae vero atque servitia a Poliarcho liberata in se quinque averterant. Ita res cum aliis quinque Poliarcho & Gelanoro fuit, sed nec inulti cadebant. Iam enim alterum nautarum Poliarchi in mare compulerant. Et unus clavam spinis ferreis horrentem in cervicem Poliarchi simulans destinare, subita fraude adegit ad latus. Nisi lorica obstitisset, quam magnos Argenidi luctus haec clava faciebat! Sic quoque multis quidem sed non altis vulneribus intravit. Accenditur violentius Poliarchus nec cunctanter suo hosti clava extorta cerebrum miscet, magna atque intrepida voce Gelanorum ad victoriam hortatus, qui & ipse iam in duorum sanguine victor haud segniter perculsis instabat.

3. Timidi qui adhuc ex clade supererant sese in aliam receperunt certaminis partem, qua scilicet liberati vinculis captivi dimicabant. Sed & illis successu partium geminata ferocia erat. Inclusi praedones hinc ab ipsis inde a Poliarcho & Gelanoro ita mulctari coeperunt, ut aegre inhibuerit Poliarchus quin omnes caederentur. Eos enim capi malebat maturisque suppliciis servari. Tres igitur ad genua provolutos in vincula coniici iussit. Et inter gratulationem miserorum, qui eo duce de latronum potestate exierant, suavissima consolatione perfusus est, quod publicae saluti videbatur operatus. Certatim ingerebant hunc tutularem, hunc vindicem deum esse; supra mortale robur afflixisse perduelles; deinde unum dignum ad quem toto ex orbe vota miserorum confugerent. Sed in una omnium laetitia vox dissona erat. Qui enim solis loris constricti fuerant iamque sentiebant libertatem, sibi & patrono sine exceptione gratulabantur. At remiges plenum beneficium volentes solvi petebant dimittique in statum a quo per servitutem exciderant.

4. Poliarchus ne poenitendum beneficium daret, quis illius navis dominus, quis gubernator, unde peiratae omnia ordine exegit. Proclamat de remigibus unus: "Miserere quisquis es, Heros. Hanc ego meo censu ratem compegi; hanc & dominus & gubernator regebam, frequenti inter Africam Hispaniamque commercio. Forte ad ostia Baetis appuleram. Depositoque onere Ibericas merces parabam, cum isti latrones vectorum nomine mihi cladem imposuêre. Ne numerus suspicionem faceret, bini ad me aut singuli venerunt. Neque eundem portum fingebant se petere. Hi Adrumetum nominabant, Clupeam illi, aut Uticam. De mercede conveniebat. Rudis ego impiae fraudis omnes excepi, qui quo solertius fallerent, tanquam inter se ignoti egerunt quamdiu in portu haesimus aut a vicino litore erat auxilium. Ast ubi procul terris ventus impulit ratem soporque in caelo securo nautarum pluribus irrepsit, subito impetu irruunt in nos. Me de gubernaculo deturbant; semisopitos alios portant ad transtra nexibusque devinciunt; & peiratico scelere iam pro vectoribus domini suo auspicio ferri coepêre. Nam nec deerat rei nauticae inter eos peritus, & pro sarcinis catenas attulerant quibus omnium crura impedierunt. Hinc in minora, ut occurrebant, navigia saepe grassati comparavêre arma, captivos, opes. Nec in mari modo scelesti: exscensiones varias in agros fecerunt, & bene praedatos ad nova scelera litoraque agebat haec navis. Nuper quidem, cum plerique eorum triduo abfuissent, rediêre ex Mauritania ad navem opibus graves & quantum ex eorum sermonibus conieci, expilato per fraudem thesauro quem Regina Mauritaniae habebat carissimum."

5. His auditis Poliarchus e praedonibus unum quem habebat in vinculis rogavit verane essent quae ex nauta audierat. Ille omnia silentio confitebatur. Sed de ultimo facinore intentius urgebat Poliarchus: num de Reginae Mauritaniae thesauris praedam egissent; quae illis via ad facinus; & qua parte navigii recondidissent furtum. Ille gemmarum famam sibi causam audacis consilii fuisse respondit. Nocte concubia septem ex ipsis armatos constitisse in platea; ut ex proximis compitis tanquam illic a Regina appositi, arcerent transeuntes, dum alii duo ferrum, quo fenestrae spississimo iungebantur, harpagine arreptum per secretas machinas flectunt. "Ita, inquit, aditus nobis factus. Voto potiti ante lucem ad mare recessimus. Duratque inviolata hactenus praeda, quia ab eo litore primum fuga ac deinde tempestas nos tenuit; & ne tanta haereditas rixam faceret, placebat expectare donec in tranquillo divideretur." Subivit igitur navis constratum Poliarchus latrone praeeunte arcaque reclusa, ingentes & plerumque muliebres ex Mauritania opes inspexit.

6. Tum vero tanquam ad nova consilia vocatus a fortuna se collegit. Profectionem in Galliam dii turbare ac differre videbantur; per tempestatem cursu exciderat; nactus erat assuetam Africanis litoribus navem; nec fuisset humanum recuperatas opes non statim Reginae nuntiare. "Et forsitan, secretus inquiebat, gloriam meam caelites curant. Quicquid spei privato habitu in Sicilia exorsus sum, nolunt me persequi meae gentis fortitudine atque armis. Ne generi, ne opibus, ne exercitui, sed mihi debeam[22] quicquid felicitatis contigerit. Sequar illa auspicia. Ex Africa facillime res Siculas accipiam measque nuntiabo Argenidi."

7. Ubi hoc placuit, ita praedoni locutus est: "Equidem & Reginae suas reddi divitias aequissimum puto & vos quoque (nefarii!) dedi ad poenam. Navigatio in Mauritaniam flectenda est, ne vindicta pereat atrocis audaciae aut forsitan aliquot illic insontes vestri facinoris infamia laborent." Neque mora dominum navis, per quem de praedonibus cuncta cognoverat, eximi vinculis iubet clavoque succedere. Ceteros, qui erant in transtris, solvi prohibuit. Nam & remigibus egebat per quos in Africam veheretur & tot ignotos ac fortasse vinculis suis dignos nolebat posse in se peccare. Itaque diligenter quaesitas transtrorum & compedum claves custodire Gelanorum imperavit. Et ne tamen nihil illi in sua laetarentur victoria: "Agedum, remiges, inquit, in felicitatis articulo statis. Date modo Mauretaniae oram. Ita me amet Diespiter, omnes ire liberos iubebo. Quid grave est si in redemptionis pretium brevem sed mihi necessariam vecturam reposco? Si non fallit gubernator, bidui in Mauritaniam cursus est. Illa mihi navigandi, vobis captivitatis afferet finem."

8. Compositi in tantam spem remiges ita iustos remorum ordines instaurant, tanquam non Africam sed suam domum, suas necessitudines quisque repeteret. Sed negabat gubernator genium pelagi ferre ut cadavera in navi portarentur: irasci maris deos, & saepe viventibus periculi causam fuisse eiusmodi pietatem in mortuos. Tres porro iacebant in lembi constrato a praedonibus inter pugnam perempti. Non ausus est Poliarchus intempestiva humanitate repugnare omini navigantium. Igitur inferis diis religiose excusavit quod insepultos abiiceret: ubi primum Africam dedissent, se umbras in litore erectis tumulis collecturum. Facta igitur potestate, cadavera caesorum corripiunt. At ne frustra quid periret, scrutari coeperunt si quid in vestibus pretiosum lateret. Duorum spolia intra paucos nummos fuerunt. Tertius tanquam delicatior ambientibus institis tibias & crura velaverat, quas cum unus nautarum detraheret, tabellae cecidêre illic ut apparebat ad secretum repositae. Cumque iussisset Poliarchus eos codicillos sibi tradi linumque solvisset, veluti ad monstrum exhorruit destinatas ad se litteras & a Lycogene quidem esse. Scribere ad Poliarchum Lycogenem? Ceram ad se per tot prodigia esse delatam? Cunctabatur oculis suis credere repetentibus hoc epistolae initium: "Lycogenes salutem Poliarcho." Statim erigi cadaver imperavit & curiosus inspector diligentiam Gelanori adhibuit si quo lineamento possent vultus nondum morte recenti confusos agnoscere. Sed ignobilem nuntium & de servitio Lycogenis unum facile fuit ab utroque ignorari. Ubi vero diligenter undiquaque inspectum est num & alias litteras aliave prodigia haberet, exoneravêre cadavere navem, amicum an insidiatorem crederent adhuc incerti. Erat is autem quem Lycogenes ad Poliarchum miserat. Dum Timonides in praedio suo haeret, occupaverat iter interceptusque a praedonibus tunc in pugna ceciderat, tanquam dubitante fortuna utrum tantae improbitatis litterae Poliarcho tradi deberent.

9. Poliarchus totius scenae ignarus sese ad lembi malum applicuit. Vultu deinde & animo perturbatus ad omnia verba exhorruit. Veneficii accusabatur Meleander; delator Lycogenes erat. A Meleandro se ad mortem audiebat deposci; Lycogenes amicitiam spondebat. Quae autem illa armilla? Aut quo missus ad se Timonides? Non se litteras legere aut satis vigilare arbitrabatur. Ubi mora deinde restituit mentem & iterato totam ceram evolvit: "Aliquid magnum, inquit, agitur, Gelanore. Nunquam Lycogenem magis timui quam ex quo meae salutis curam agit. Si vixisset qui epistolam ferebat, forsitan illi excidissent indicia, quae viam nobis facerent in tanta caligine. Nunc quid cogitem aut quibus argumentis ad verum perveniam est incertum." Secum deinde agitabat an credibile esset voluisse Meleandrum amicitiae specie innocentem violare. Magis conveniebat moribus Lycogenis de Rege mentiri quam Regi tam infanda solertia. Haec & similia animo versanti abiit dies, & nox per insana commenta animum deduxit[23].

10. Varia agitanti consultissimum visum si Gelanorum in Siciliam mitteret, nullis ad Regem litteris sed cum hac ipsa Lycogenis epistola, quam redderet Meleandro: non liquidius posse verum deprehendi; quippe sive in vero crimine sive in falso doliturum maxime Regi vel de infamia inutilis frustratique facinoris vel de iniusta suspicione; ex illius & proximorum vultu ac vocibus Gelanorum intellegere posse de hoc Lycogenis indicio quid credendum. Nec Lycogenem eo facto dubitabat offendere, cui, etiamsi Meleander hostis esse mereretur, tamen amicus fieri nollet. Adiuvabat ea consilia ingens cupiditas scribendi Argenidi, ad quam litteras nisi Gelanoro aut Arsidae non credebat.

1. Iam non modo erat Africa in conspectu, sed & Lixa, tunc Mauritaniae caput, pulcherrimo situ ab cogitationum solitudine nonnihil Poliarchum deduxerat. Fluvius, quem & Lixam appellant, non repugnanti pelago miscebatur, ut in utriusque undae confinio non fremitus discrimen faceret, non spuma, sed color. Arbores quaecunque fluviis gaudent ab utraque parte alvei, cum cetera riparum imagine in aquis ludebant. Urbs ingens & mercatorum commercio gravis ubi paululum esses a mari provectus uno duntaxat stadio recesserat a flumine. In urbem ab litore euntibus dexter erat omnium qui sunt in Africa pulcherrimus collis & in eo Reginae suburbanum, quam dicebant Dominae villam. Illuc amabat Regina divertere curis fessa & ad negotiorum tumultum post alternam solitudinem reditura hilarior. Et tunc forte in ea versabatur. Quod ut ex obviis lintribus percunctanti Poliarcho relatum est, in proxima ora iubet anchoram iaci. Et ne remiges quicquam se absente turbarent aut etiam a portu discederent, quaerit ex Afris nemone custos portus aut cui magistratus delegassent fluminis curam. Praesto lictores adfuêre & nescioquis redemptor portorii, cui sic Poliarchus: "Huius lembi custodiam tibi trado, quem Africae interest salvum esse, dum fero ad Reginam necessaria quae ex me intellegat." Simul his praedones educens detracta pedibus vincula iubet addi cervicibus, unumque licium ad omnium vincula pertinens ponit in manus gubernatori navis praemittitque versus collem.

2. Ipse cum Gelanoro sequebatur, loci formam curiosis oculis lustrans, quem recens maris horror faciebat gratiorem. Non anxia arte quaesitus erat decor. Plura naturae debebantur, cuius facilitas atque ingenium omnes artificum labores praevertit. Rusticus ad villam ascensus (nec levigari Regina passa erat) obliquum colli latus sic dederat, ut circumvenire montem potius videretur quam in illum eniti. Laevam itineris tegebant densi frutices crebrarumque stirpium inaequali viriditate laetissimi. Tumuli illic leves, crescente molliter campo, donec oblongum & spissis opacum arboribus supercilium montis subito tumore consurgeret. A dextra convalles visebantur vinetis hortisque excultae, & in collium radicibus, qui dimidiatum orbem ducebant, uberrima pastu prata se eadem viriditatis hilaritate porrexerant. Sub ipso montis iugo sublimis & sponte extensa planities erat in qua villam condiderant. Ad fores cum venisses, oblectabat oculos alia loci forma prospectusque in remota liberior. Quippe ante vestibulum patebat hominum curruumque area capax, paucis sed ingentibus distincta arboribus, ad quarum umbram sedilia & lapideas mensas milites custodesque extulerant. At ut editus locus erat, errores fluvii in valle monstrabat. Montes quoque ex adverso magnatum praediis distinctos. Visebatur a dextro latere pars potissima urbis, per suos colliculos & templorum fastigia elatae. Si oculos longius mitteres, mons Atlas, inculta hieme & sterilibus saxis, per multos vertices in nubibus fractus delectabat animum mutatione conspectus & propinquam felicitatem blandius commendabat asperitatis imagine. Domus pro Regina non ingens, sed debebat artifici quod venti, quicunque perflarent, admissi omnem aestum temperabant, & triclinia lumen accipere poterant non obnoxium radiis solis. Hortus deinde modicus & porrectus in longum Musis quidem erat dignus & omnibus diis quos cepit stirpium colendarum humanitas. A domo in illum porticus ducebat in qua solebat Regina convivari, aliquot signis & picturis exculta. Iam vero sinistrum horti latus claudebat montis vertex, non illi utique tantum horto, sed domui saltuique perpetuo contiguus dorso & duntaxat parietis interiectu coërcitus. Hanc partem fons amoenus decorabat, e marmorei elephantis proboscide in tessellati operis alveum decurrens. At dextra ad prospectum vacua erat, exiguo muro in hoc tantum erecto, ut lapsus in abruptum caveretur, & in eum innixi fruerentur vivarii subiecti spectaculo. Nam mediocre stagnum coërcebant latericii aggeres. Pisces in eo variae senectutis, quos ab horto Regina amabat praecipitato in aquam pane inter se concitare ad certamen. Porta ex horto[24] ducebat in exiguum saltum, quem facti manu calles virgultisque liberi secabant. Cervi in eo[25] & capreae & cetera animalia in Africam importata, quae ea pars terrarum gignere nescit. Incisique Numidico marmore isti versus, qui lucum Dianae consecrabant.

3. Alma soror Phoebi, quae nunc per confraga cursu

Praecipitas, volucri mandas nunc vulnera ferro,

Seu damam fortuna dedit seu fortius ira

Intumet & nostri fugiunt tua tela leones;

Numen iô nemorum, si te comitesque pudicas

Casta domus castaeque iuvant pia iugera silvae,

Exaudi, mitisque tuos agnosce, nec usquam

Hic, Dea, silvicolis sit foeda licentia Faunis.

Hos tibi sacramus lucos, haec surget honori

Silva intacta tuo. Tu nostris annue donis.

Et cum spumiferos iunctis in retia campis

Impellemus apros, & cum tibi sacra feremus,

Non occulta veni. Vel si invidiosa precamur,

Huc ades, ô quo more licet, cursuque[26] tuorum

Saepe canum & sacris aures latratibus ure.

Hic Dryadum committe choros & Oreade multa

Cinge latus. Nunc vos nemorum, nunc fontis in umbra

Ludite, tunc magni qua subter viscera montis

Antra per agrestes exudant frigida tophos.

Illic si calidas exsolvet fibula vestes,

Non erit Ogygius secretis arbiter undis,

Cornua cui fingas.[27] Non quem tibi vulnere parvo

Terra necet, campis tumidus se tollet Orion.

Nec pharetram vultusque tuos venator habebit

Iuppiter, atque aliam caelo dabit improbus ursam.

Hunc modo tu saltum Delo, Dictynna, sonanti

Annumerare velis, Lyciaeque nivalibus arvis.

Nec magis Eurotae, nec sis magis incola Pindi.

Tum quaecunque suos Nympharum exegerit annos,

In formas abitura novas, cum frondea fiet

Arbor & erectis attollet bracchia ramis,

Seu quercus seu laurus erit, fac, Delia, nostras

Augeat haec silvas. Erisichthonis impia clades

Hinc procul & lucus nunquam sciet iste securim.

4. Longum esset singula memorare: ut natura inaequalitate locorum luserit, ut exiguo spatio retulerit omnes formas quibus totae regiones variantur, ut silvam ex aureis malis, rhododaphne, lauro, pinu, subere--paene totam non mutarit innoxia hiems; & antra hic sponte, hic manu aperta dederint fontes aut opacum subeuntibus frigus. Sed fons praecipue notabilis erat, de industria sic ornatus ut quae artificii erant sponte producta viderentur. Quippe in arcum mons effossus modicam planitiem dabat, exiguis lapidibus quasi temere stratam. At utrinque lateribus saxa ingentia tanquam rupes ita natas admoverant. Ubi is labor duodecim pedes in altum excreverat, semitam fecerant qua locus circumiri facile posset. Tum vero super hanc molem in gyrum arbores ita severunt, ut inflexorum stipitum cacumina in subiectam aream verterentur. Hae ubi in procerum adolevêre, speciem referebant iamiam cadentium stirpium & suo pondere radices extra terram trahentium. Inter illius ruinae innoxias minas peribat sub frondibus[28] calor solis & laterum aggere primum, mox curvatis in hunc modum arboribus, denique increscentis collis mole, tegebatur simplex Reginae hilaritas, quae fontem illic per aliquot fistulas cadentem saepe inter suas virgines laeto otio celebrabat. Viris, praeterquam magistratuum praecipuis, nefas domum intrare.

5. Pauci custodes in vestibulo erant, a quibus iussus sistere gradum cum suis captivis Poliarchus, quis aut unde veniret militari licentia rogatur. Ille negavit quae afferebat nuntiari nisi Reginae posse. Res ad Praefectum custodum delata est, qui & ipse locutus Poliarcho Reginae significat externum iuvenem esse, habitu vultuque egregium, qui captivos aliquot trahens ad colloquium quaerebat admitti. Regina in eo secessu tunc haerebat, non ad vacui animi voluptatem, sed ut in solitudine maerori liberius vacaret. Lacrimarum causa erat violatus a praedonibus locus, quo cum gemmis cetera quaeque arcana congesserat. Neque gemmae aut direpta alia quae vulgo iactabantur illam movebant. Una cistula, nec ea quidem opulenta, quam simul latrones abstulerant illos gemitus & paene fati consilium ciebat. Hanc vita cariorem habuerat; illic filii fortunas sciebat inesse; nec de diis mitius querebatur quam si eum extulisset. Cum ergo nuntiatum de Poliarcho esset, haud libenter accepit advenisse quem vultu composito deberet audire. Hunc tamen per Micipsam regio Praefectum cubiculo adduci imperavit, ipsa inter astantes resedit matronas in suggestu eburneo, quem argentei leones depressis onere iubis ferebant.

6. Is vero ut in conspectu fuit, illam ad absentis filii memoriam vocans (nam & iuvenis & formosissimus erat) subito sui favore incogitantem permulsit. Mox liberali salutatione perfunctus: "Etsi, Regina, parum, inquit, animum tuum tangunt quae pessimi nuper fures a tuo abvexêre sacrario, tamen iustissimae principi gratissimum duxi, si tantum facinus impune non auferrent. In eos, diis ducentibus, medio ponto offendi. Plures in certamine perierunt. Tres adduxi superstites. Sunt ecce in limine & fatum a tuo arbitrio expectant. Fidum autem hominem, ô Regina, mecum allega. Huic quae a te abstulêre restituam, adhuc ut ab ipsis audio illibata. Ea iussi in proxima ripa apud navem asservari." Regina ad tanta & tam subita gaudia muliebri ingenio impatiens de sede exsiliit & ignoti manum amplexa: "O auspicatissime quotquot sunt mortalium--aut potius, modo haec vera sint, diis nostris iungende. Duc protinus, inquit, ad navem. Ipsa furtum, ipsa praedam recognoscam. Neque avidam voca. Arculam modo unam restitue. Cetera te condono."

7. Sic effata miranti Poliarcho viam praeit. Nec iungendo currui nec attollendae lecticae spatium fuit. Sicut erat in cultu privato urgere coepit gradus, sibi uni de re tanta creditura. Matronae puellaeque illius assuetae obsequio nihil mutato vestitu pedibus ibant. Fugae speciem celeritatis tumultus imposuit. Cum vero Poliarchus pro foribus praedones ostenderet Reginae: "Sine quaeso, inquit illa, priusquam alios damno, scire an me fortuna absolverit." Nemo in regia fuit qui non properantem sequeretur. Ignari plerumque quae res ageretur stupebant & aliis stuporis causa erant. Statim in urbem rumor pervasit sed incertus ideoque audacior: nunc Reginae filium adventasse; nunc eius cadaver navi delatum. Veriora alii referebant: ad recuperatum thesaurum Reginam descendere. Ergo omnes ad amnem properabant, parata seu plaudendum seu aggemendum turba.

8. Regina, ut ad ripam pervenit, ponte ex tabulatis facto in lembum sublata est. Ac ut primum reserata a Poliarcho ingens arca inviolatam praedam explicuit, iam laetioribus lacrimis madens cistulamque quam quaerebat complexa se denuo vivere, Reginam rursus esse proclamabat. Nec quicquam iustius quam ut Poliarcho divini honores haberentur. Abnuebat Poliarchus risu modesto & laudantem compescebat. Iamque lecticae, ut potuerunt, Reginam secutae stabant in ripa, carpenta etiam feminas subvectura, & ipsa ad tantae laetitiae auspicia angustam villam rata in urbem reditum edixit. Innitebatur Poliarcho (qui maximus apud Reginas gradus) illoque ducente in lecticam se recepit, quam mox octo paenulati sustulerunt in collum. Poliarchus deinde praeparatum equum conscendit, quem ipsi ex regiis stabulis admoverant, non ex more gentis nudum sed cum iis ornamentis quibus Reges assueverant in bello aut venatu. Toto deinde itinere Regina, submotis lecticae plagulis, cum ipso locuta est, densis per viam Afrorum agminibus & in eum praecipue intentis. Postquam ad aulam perventum est, magnates ex Reginae praecepto hospitem in destinata triclinia deducunt. Illic ingentis opulentiae cultu exceptus mox ad familiariorem corporis curam solus cum Gelanoro relictus est.

1. Sed ubi paululum respiravit a colloquentium laudantiumque tumultu, haud mora redditus pristinis curis resque Siciliae anxie agitans constituit ea vespera Gelanorum in Siciliam dimittere. (Nam nec amor nec perplexae a Lycogene litterae moram ferebant.) Ipse Clupeae, maritimo Africae oppido, dum nuntius ab Argenide rediret se tenere. Dum ergo Argenidi scribit, acciri nautam iubet cuius remigio appulerat. Quo ad se introducto: "Navigium tuum, inquit, non modo tibi reddo, sed praeterea quicquid vi praedonum detractum est omne restituam, ea lege ut hunc Gelanorum in Siciliam deferas, inde huc rursus in Africam quo volet portu sistas. Cum redieritis, in promptu merces erit. Nunc necessaria ad viam duntaxat repraesento. Ex remigibus captivisque quos nosti quotque opus est delige. Hos faxo laboris ne pigeat. Inter ceteros talentum dividam, ne illis reditus in patriam mendicitate deformis sit." Nauta dominum & patronum appellando de munerum magnitudine stupebat, operamque pollicitus ad parandum in illam noctem lembum dimissus est. Et remiges tam felicia nuntiantem primo impetu gaudii inter amplexus non sine discrimine diripuerunt.

2. Vespera appetebat cum a Regina optimates ad Poliarchum intrant nullo humanitatis genere hospiti defuturi. Is ab illis inter sermonum ambages haec fere de Reginae rebus accepit: eam Hyanisbem appellari; Iubae fratri ante annos viginti tres in sceptrum successisse; priusquam regnaret, nuptam Syphaci fuisse, viro post reges inter Mauros praecipuo, qui eodem tempore quo rex Iuba morbo extinctus praegnantem reliquerat. Reginam paulo post virilis sexus prolem esse enixam & Hyempsalem appellasse, qui faventibus diis anteiverit indole civium vota; sed iam quaerenda apud exteros gloria cultu privato & praeterquam uni Reginae incertum in quas terras abiisse.

3. Haec Mauri referentes & ipsi vicissim quis esset Poliarchus, unde, aut quo viam haberet obliqua subtilitate quaerebant. Sed ille perplexos sciscitatores pari arte, quasi non sentiens, eludebat. Invitatus deinde ad regiam cenam, haud modicum tempus consumpsit cum Regina non multum absimili omnium in se cultu quam si in purpura venisset. Perfecto convivio cum tanquam postridie profecturus iussisset valere Hyanisbem redissetque in thalamum, praesto fuêre qui opulentioribus ferculis mensam integerent. Gemmae erant hae torquibus, hae armillis inauribusve compositae, magna vis unionum & praeter unicam arculam plura quam a peiratis extorserat. Haec Regina sive meriti pretium sive pignus hospitii donabat Poliarcho. Sed ipse neque vendere beneficium assuetus neque emi muneribus, multum laudata Reginae comitate, negavit tantillae operae deberi invidiosa praemia sed neque haec armatum decere. Referrent tot dona ad Reginam simulque excusationem & gratias. Ne tamen pervicacis superbiae haberetur, anulum quo smaragdus includebatur sibi desumpsit digitoque insinuans, eum se cum manu servaturum spopondit: ita enim donantem meruisse. Ferruminatus anulus erat & in lapide Atlantem expresserant suspecto Perseo negantem hospitium; simul Perseus videbatur Pegaso insidens, & ad Atlantis ora sic Medusam revelans, ut averteret ipse vultum ne & intra viscera saxum reciperet. Sed Atlantis habitus erat indignantis se mutari. Rigebant in silvarum primordia comae crescentes & in vultu figura serpebat, qualis nec iam hominis & nondum montis esset.

4. Aderat interim nauta monebatque ventum operam dare. Si veniret Gelanorus, Africam paucis horis longe relinqui posse. Hunc itaque Poliarchus arcanis praeceptis celeriter onerat: quae Meleandro ferret; quae nuntiaret Argenidi; Selenissa, Archombrotus, ceterique amicorum quid scire deberent. Etiam quid de supellectili sua Rex constituisset: an illa publicata & qui sectores fuissent cuncta solerter perdisceret. Illinc enim quid in se Meleandro animi esset posse intellegi. Postquam in Sicilia mandatis esset functus, Clupeam, ubi eum opperiri decreverat, diligentissima navigatione repeteret.

1. Profecto Gelanoro Maurisque dimissis se ipse ad quietem defessus comparabat. Sed posteaquam in torum secessit remiseruntque se spiritus quos tenuerat variarum rerum imago, tunc vulnera quae lateri peirata inflixerat, non modo neglecta sed negotiis & contentione animi incitata, subito horrore atque aestu exardere in febrim coeperunt. Ille casus distulit praeparatum in posterum diem iter terruitque Reginam, haud secus quam si ipsi filius in morbo iacuisset. Nam praeter beneficium quod a Poliarcho ingens acceperat, indolis specimen & incompositum nihil in verbis; praeterea generis opinio & impetus nescioquid praesagientis animi eam ad verae benevolentiae affectus compulerat. Aegrum itaque primo mane invisit adhibuitque medicos suos. Et secuti Reginam optimates anxios vultus ad maestitiam figuraverunt.

2. Horum omnium ignarus Gelanorus navigabat in Siciliam prosperis ventis. Sed quamquam commodissima tempestas Epeircten nautis dabat, ultro ab ea statione abstinuit appulitque ad ignobilem portum, eo consilio ne quis nautas qui eum vexerant nosse aut de Poliarcho interrogare posset. Ipse ad templum Apollinis ivit, quod non procul a litore versus Panormum erat, sacerdotis quam sui dei fama nobilius. Sacerdos Antenorius vocabatur, in placidissima senectute vacuus curis & ad arbitrium felix. Nam cum iuvenis primos honores facile cepisset & summa ei omnia destinaret amicorum opinio, plurimorum casibus monitus quam miserum esset inter ambitiosa vota pendere, respexerat ad animi libertatem, & secessurus ad genium[29] suum elegerat Phoebi templum in quo senesceret. Quippe illi numini amabat operari & invocatum saepe receperat, adeo comparatus in casus, seu ipse seu amici laborarent, ut omnium victor constantissima hilaritate discederet. Aderat litterarum copia ingens, acre acumen & celere, quae omnia vitae integritas honestabat in iucundissimo sene. Ceterum amabat Poliarchum audebatque laudare nondum publice restitutum. Nec ignarus Gelanorus candidissimum esse a via ad illum deflexit invenitque cubantem in sui templi vestibulo (erat enim pedibus aeger) &, ut solebat, cum familiaribus inter libros sapientissime ridentem.

3. Adhuc in primis haerentes blanditiis novo gaudio interpellavit Nicopompus. Amicissimus Antenorio erat, & curis tumultuque aulae plenus quaerebat inter suavissimi senis colloquia turbatae reipublicae tantisper oblivisci. Eo viso, Antenorius urbane quaesivit ad Phoebum an ad se divertisset. "Ad utrumque, refert ille. Sed quis iste numinis consultor? Ades ergo, Gelanore? & ô numina faxint ut nec procul sit Poliarchus!" Quamquam praeter Antenorium & Nicopompum nemo iam aderat (ceteri enim Antenorio iubente discesserant), tamen Gelanoro non visum consilia casusque patroni ulli mortalium priusquam Argenidi concredere. Eum ergo in Italia esse finxit seque ab eo ad Regem ex Baiano portu dimissum.

4. Dum haec ita loquuntur, ecce tibi cumulante fortuna illius diei laetitiam. Hieroleander veluti ad condictum alio itinere ad templum pervenit. Erat ille ab Epistolis Argenidis, summus & ipse virtutibus, inter paucos imbutus litteris, nec patruo praeter fortunam minor, qui sacerdotii purpuram ex virtute gestaverat. Is saepe Antenorii causa commeabat in id templum & tunc exorando Apollini ab Argenide erat missus. Sed ut conspicatus est Gelanorum seque primum repetitis satiavit amplexibus, levissimae rei momento nec cogitans illi aditum fecit ad ea exploranda quorum causa in Siciliam advenerat, obiisse Aldinam oculis ex dolore turgentibus querens--sive excusationem sic parabat quod eam omnino habuisset sive quod infeliciter custodivisset. Audito Aldinae nomine, ictus aliquantum Gelanorus in Hieroleandrum respexit. Fuerat illa venustissima catellarum, quae Poliarcho impense placuerat. Poliarcho ex Sicilia excedente eam Hieroleander Argenidis iussu quaesierat alueratque sollicite, ipsa Argenide non ausa succedere in id munus, ne aut aliquid de spoliis Poliarchi crudeliter habere videretur aut contraria suspicione absentis domini gratia canem amare. Ea tunc ex partu decesserat magno quidem sed occulto dolore Argenidis. At Hieroleander catulae blanditiis assuetus impatientius mortem hanc tulerat, adeo ut in eius gratiam illa celebris esse in aula inciperet, maxime multorum poetarum carminibus, qui eum demerituri omnes fides, omnes Parnassi frondes, canino funeri adhibuerant. Tunc vero de illius interitu fieri mentionem (quamquam vivam maluisset) sentiebat Gelanorus suis rebus conducere, quia ab eo exordio poterat quaeri quod Poliarchus praeceperat: cui nempe ipsius opes & velut spolia cessissent. Sed postquam intellexit innoxiae domui curatores a Rege adhibitos qui eam domino suo servarent, solamque Aldinam ab Hieroleandro captam quo delicatius haberetur, visa sunt omnia ex voto procedere. Nam quod Aldina saltem in Argenidis domo vixerat, rite coniecit id datum memoriae Poliarchi. Cumque audisset ne dolore quidem intactam in eius interitu fuisse Argenidem, satis quid hanc caritatem & dolorem faceret gnarus, Nicopompo aures praebuit dum epitaphium recitaret, quod & ipse Hieroleandri laudibus plenum demortuae catellae his versibus fecerat.

5. Occidit. Exsequias pulchrae celebrate catellae.

Occidit ante suum pulchra catella diem.

Ipse facem maesto canis Erigoneius imbre

Condat, & attonitis terreat astra sonis.

Plangere scit, meminitque suae lacrimabile murmur

Erigones, patrios cum stetit ante rogos.

Dura Venus, quam[30] non pariens Aldina gemendo

Flexit, & Aldinae sic parientis herus!

An quia Phoebeis nemo est acceptior aris,

Invidiam Veneris, Solis alumne, luis.[31]

Aldinamque tuam (ius in te haud maius habebat)

Ultrici rapuit diva severa manu?

Plangite sub tenero vulsae certamine chartae,

Quas aufert domino blanda catella suo.

Et toties parvo repetita cubilia cursu,

Dum quaerit vetitas illa fugitque fores.

Plangite nunc mutae sedes, nunc strata focique,

Et quicquid viduum functa catella facit.

Vos solae gaudete nives. Nil vellere vestro

Candidius post haec funera portat humus.

1. Gelanorus commendatis de more versiculis, ne quae de domini supellectili ipsaque Aldina acceperat animum tangere & maiori omine implere viderentur, ad alia sermonem deflectit ac: "Gaudeo, inquit, amici, eo loci esse res Siculas ut de catella sic dolere aut scribere vacet. Et hinc otium vobis a pristinis bellis & civili insania esse coniicio."

2. "Immo, refert Nicopompus, hae sunt velut indutiae, quibus publicos dolores interdum fraudamus, ut imposita a fatis onera subeamus fortiores." Tum vero Gelanorus rogare prolixius an duraret Lycogeni fides, aut interversa pace novis sceleribus recruduisset seditio. Referebant protinus illi perplexa omnia esse: Eristhenem & Oloodemum teneri vinculis; armari Lycogenem & in mutuum exitium dissidere cives a principe. Tum Nicopompus, sive incitatior fervore aetatis sive quia frequentior malorum conspectus in regia indignantem impleverat, non modo fortunam sed & Regem atque Lycogenem pluribus accusare adorsus est. "Quamdiu, inquit, pro ratione impetum habebimus? Nec ex nostris parentumque successibus metiemur consilia? Quanto satius fuerat (apud amicos prolixius loquor) Regem in suos maiores inspicere & malo cavere ex eorum sive consiliis sive erroribus quam accepto vulnere in medicina laborare? Isti autem perduelles in eum erecti, quem seditioni titulum quodve nomen iam non antea paribus turbis infame invenient? Iactent licet nunc iri assertum labantem[32] rerum statum; nunc se deorum cultus Regibus velle monstrare. Non agnoscunt irreligiosissima arma dii toties neglecti, non utilitatem patria multa strage deformis. Quacunque specie facinus tueri & ornare molientur, diu est quod eandem alii rebelles maculaverunt. Nescioquo grandi tumultu dii animum meum implent abominari inquieta ingenia, pugnare in noxios, & vindictam occupare. Et ne hoc facinus supra meas vires putetis, eadem numina mihi arma litterarum praebuêre a quibus immissa vulnera, si modus & veritas adsint, non viribus arceri, non deleri saeculis possunt. Credam tandem impetui illi ducamque libera manu stylum. Quid Rex offenderit describam, & quam anchoram paene naufrago porrigat priorum saeculorum historia. Tum factiosis eripiam larvam, ne eos populus ignoret quid sperare, quid timere videantur, qua se recipere ad virtutem, qua contumaces obrui possint. Non deinde tacebo apud populum suae credulitatis[33] ineptiam, non si suades mi Antenori."

3. "Immo," subiicit vates simulque celeri motu multoties nutans arrisit, "Si me audis, compesces hoc oestrum. In quem usum aut quibus haec scripseris? Regem scilicet hoc pacto monebis? Saltem si secretus hoc faceres. Nunc vero quam egregia ratio consulendi, ut publice quod illum peccasse credideris exscribas! Et si quid plus quam populus in eius vita notaveris, invidiae iam in illum nimiae aliquid addas? Quid acerbius Lycogenes instituat? Immo quia amicus es, plus fidei invenies supraque hostes nocebis. At factiosorum scilicet vitia quae tegere laborant persona detracta produces. Ex priorum successu temporum ibis in eorum consilia exitumque praesagies. Nempe ut ad omnia quae facies timeant, & qui deos non curant, qui spe, scelere, armis turbati sunt, ad tuam philosophiam componantur. Parce vero labori, Nicopompe. Diu est quod illud sapientiae genus eviluit. Non ignorant se errare, nec moniti emendationem promittunt. Sed & finge te adeo efficacis prudentiae documenta scripturum, ut possint legentium furorem mitigare, velut quidam morbi sunt qui per tibicines curantur. Quotusquisque vacabit lectioni? Soli te legent qui perpetuo livore procaces in eo eloquentiam statuunt, si principes viros iniquiori oratione perstrinxeris, vel humiles forte in scholis ab negotiorum usu semoti & gerendae reipublicae praecepta tantum in libris assueti contemplari. Hisne tu scribes? Apud hos summa laudis tibi erit, Nicopompe? Taceo libertatis periculum quam usurpas. Etiam qui vere moneri se sentient, te oderint tanquam suae infamiae auctorem."

4. Substitit Nicopompus ad Antenorii haec praecepta &: "Iustissimos metus faceres, inquit, divinissime vatum, si maledicentiam haberem in animo aut tumore intempestivae censurae iam vulgarem plebeiamque vanitatem inflarem. Cui non sit in oculis adhuc recens poetae impietas, cum principem contumeliosissimo scelere lacessivit, cum facinoris pretium crucem tulit, famamque, quam flagitio quaerebat, invenit supplicio? Ceteros omitto quibus levius peccantibus aut ineptam sapientiam afferentibus satis poenae est ex prudentum fastidio. Longe ab illis consilii mei ratio, mi Antenori. An nescis qua arte aegris pueris medicamina concilientur? Ubi medicum cum poculo vident, fastidiunt valetudinem quae tanti emenda est. Sed qui aetatem illam curant, vel mitibus succis vim domant acerbi saporis vel praemiis invitant ad salutem. Deceptisque pulchritudine poculi oculis non videre, non scire patiuntur quid hauriendum sit. Ita ego non subito & aspero questu, veluti reos, citabo ad tribunal illos qui rempublicam turbant--par odio non essem!--sed inscios circumducam per suavissimas ambages, ut etiam eos delectet sub alienis nominibus accusari."

5. Erectus his verbis Antenorius simulque Hieroleander cupere se dixerunt audire lepidissimi commenti rationem. Tum ille: "Grandem fabulam historiae instar ornabo.[34] In ea miros exitus circumvolvam: arma, coniugia, cruorem, laetitiam, insperatis miscebo successibus. Oblectabit legentes insita mortalibus vanitas, eoque studiosiores inveniam, quod non quasi docentem severumque in manus accipient[35]. Pascam animos contemplatione diversa & veluti pictura locorum. Tum periculorum imagine excitabo misericordiam, metus, horrorem; suspensos deinde sublevabo serenusque diluam tempestates. Quos libebit, fatis eripiam, fatis dabo. Novi nostrorum ingenia: quia nugari me credent, omnes habebo. Amabunt tanquam theatri aut arenae spectaculum. Ita insinuato amore potionis addam salubres herbas. Vitia effingam virtutesque & praemia utrisque convenient. Dum legent, dum tanquam alienis irascentur aut favebunt, occurrent sibi ipsis agnoscentque obiecto speculo speciem ac meritum suae famae. Forte pudebit eas partes diutius agere in scena huius vitae, quas sibi cognoscent ex merito contigisse in fabula. Et ne traductos se querantur, neminis imago simpliciter extabit. Dissimulandis illis multa inveniam, quae notatis convenire non poterunt. Mihi[36] enim non sub religione historiae scribenti libertas haec erit. Sic vitia, non homines, laedentur, nec cuiquam licebit indignari, nisi qui vexata flagitia in se turpi confessione recipiat. Praeterea & imaginaria passim nomina excitabo, tantum[37] ad sustinendas vitiorum virtutumque personas, ut tam erret qui omnia, quam qui nihil, in illa scriptione exiget ad rerum gestarum veritatem."

6. Excitavit Antenorium scribendi novum genus, alacerque utramque perfricuit manum &: "Da, inquit, hunc, sodes, reipublicae laborem, Nicopompe. Si te, si saeculum respicis, prorsus hoc debes. Feret multam aetatem ille liber & gloriae plenum auctorem deducet ad posteros. Utilitas autem eximia artes malorum excutere & in eas armare probitatem." Excepit Nicopompus: "Et das beneficium, Antistes, quod impetum meum probas. Faciam te auctore. Dum res est recens, dum animus calet, per tormenta poesi simillima concitatum laxabo ingenium; fabulam pangam. Neque te, Gelanore, neque Poliarchum omiserim." Sic effatus, ne periret is calor quem dii eius animo ad scribendum subiiciebant, cum in diversorium secessisset, vix passus cenae moram tabellas petiit iamque tunc coepit variae utilitatis fabulam exarare.

1. Non haec erant iniucunda Gelanoro. Quid enim nisi eximium de Poliarcho scriberet Nicopompus, olim ipsi amicus & in Lycogenem gravis? Postera die cum egregie Hieroleander litasset, Nicopompum diutius cum Antenorio haesurum reliquit in templo. Ipse Gelanoro comite Epeircten profectus est. Cumque hilaris nuntiasset Argenidi Apollinem pulcherrimis extis laeta omnia portendere, addidit libertum Poliarchi in vestibulo templi obviam sibi factum iamque in urbe esse--ignarus quantos animo virginis motus hoc nuntio cieret. Illa prosperis victimis deos adventum Gelanori comprobasse haud tarde coniiciens trepido gaudio dubitare subito coepit: an sine Poliarcho venisset Gelanorus; an potius ille lateret, viam furtim ad colloquium affectans. Saltem se cogitabat a Gelanoro audituram ubi is esset, ut valeret, quid aut se facere iuberet, aut ipse moliretur. Nihil minus Gelanorus conveniendae virginis avidus erat. Sed cum casu incidisset in Eurymedem nec dissimulare potuisset quin ad Regem esset missus, confestim ad ipsum perductus, vultuque (ut oportuit) nec fracto nec superbo, haec pauca locutus est: "Poliarchus salvere te maxime iubet, ô Rex, & has litteras a Lycogene sibi scriptas ad te potissimum mittit, ne eum aut nescire aut credere putes quae de tuis in eum consiliis referuntur." Simul his epistolam tradit, qua diligenter perlecta Rex novitate infamiae motus cum accersito Cleobulo atque Eurymede litteras communicat.

2. Neque illi aliud referebant quam rem altam plenamque periculi esse. Nihil unquam perplexius visum: cum nec ipse Gelanorus precibus ac deinde propemodum minis tentatus quicquam afferret (neque poterat) quo Lycogenis deprehenderentur insidiae. Inter occisi spolia, ut res erat, aiebat hos repertos codicillos; neque aliquid praeterea aut se aut Poliarchum scire. Et Rex ad illum: "Neque ipse, Gelanore, quicquam in hac caligine video. Armillam ad Poliarchum meo iussu misit Argenis, & delegatus ad ferendam Timonides. Sed de veneno nec scio, nec de armilla quî sciverit Lycogenes possum coniicere. Tu rem apud te contine ne quis sciat quid ad me detuleris. Diis & mihi curae erit ut arcana hostium scelera eruantur." Percunctanti deinde ubi Poliarchum & Timonidem reliquisset negabat Gelanorus aut Timonidem aut armillam ad Poliarchum pervenisse, quem ab Rhegio profectum in pelagi varios sinus illico tempestas compulerat.

3. Dimissus deinde a Regis colloquio ad Selenissam ivit, & ubi commodum fuit, Argenidi litteras tradens cetera quoque aperuit quae Poliarchus mandaverat: in Africa eum esse; illicque haesurum, donec ipsa statuisset quid potissimum res utriusque exigerent. Si opus armis sit, iam non unum se aut privatum in Siciliam esse venturum, aut si quid commodius virgini succurrisset, ne parceret quae videbantur[38] praecipere. Foederumque memoriam nulla interim pateretur absentia deleri. Pignus autem amoris non minimum fore, si nuntiet num ipse a Lycogene fideliter moneatur. Mota Argenis ad metus Poliarchi & immeriti contumeliam patris sancte confirmat nullum tale facinus profectum a parente, & paene peccare Poliarchum quod posset suspicari, si quid eiusmodi moliri Rex vellet, se ad ea exploranda aut ei nuntianda tardiorem Lycogene fore. Ubi vero Gelanorus de Poliarchi periculo egit (ut perdita rate inter brevia invenisset salutem; ut propius quam in naufragio inter opem praedonum periisset) illa tantam periculi speciem non ferens simulque reticere Gelanorum, simul loqui imperans, ad omnia verba pavebat quasi non absens aut exacta pericula audiret.

4. Iamque anxio Rege armillamque & Lycogenem & venenum in oculis mentis habente, biduum quaestioni res fuerat, cum Arsidas atque Timonides in aulam perveniunt, de Poliarchi naufragio quae credebant nuntiaturi. Ergo & rati extinctum cum Poliarcho Gelanorum ad viventis conspectum expaverant, & subito a Rege accersiti sunt ut, si quid ad has Lycogenis litteras haberent, audirentur. Aderat & Argenis & cum Cleobulo Eurymedes. Illi dicere exorsi quid egissent ante omnia pyxidem protulêre, in eaque armillam tot monstrorum materiem. Aiebant divertisse ab Arsida Poliarchum priusquam adveniret Timonides &: "Idoneis argumentis elusi, inquiunt, iam ut naufragum defleveramus, cum Gelanorus spem hic nobis restituens non vivere modo patronum sed valere asseruit."

5. Post haec litteras Lycogenis ad Poliarchum iis Rex tradit, ad quas illi cum stuperent, Cleobulus altiori genio omnia agitans: "Videamus autem, ait, an sincera armilla sit, satisque mendacium refutet innoxio texto, an medicamine infecta criminationi argumentum praebuerit." Dum hanc tractant, dum nexus evolvunt, protinus notant in bysso, ad quem gemmae filis argenteis haerebant, disparem colori reliquo tabem exiguis maculis passim virescere. Qua conspecta: "Quid istud est, inquit Cleobulus, nisi venenum quod Lycogenes significat? Sed videamus cuius crimine hoc munus funestum sit. Nunquam mihi coniicienti fides sit, ô Rex, nisi ad Lycogenem sociosque id facinus pertinet. Nam & Eristhenes, quem reum in carcere habes, tuo aerario Praefectus, apud se armillam hanc habuit. Et quidni existimes vel solertia sua vel proditione tuorum hos scivisse id munus Poliarcho destinari, armillaque corrupta huic vitam aut denique tibi famam invidisse nefarios? Sed deorum auspicio bene cuncta cesserunt; impii suo scelere obruentur. Oloodemum & Eristhenem, quos perire maxime interest, occultis quidem criminibus sontes habes. Sed aperto scelere & apud populum valituro hactenus argui posse non contigit[39]. Hos id facinoris si admisisse constet, nemo erit cuius suffragio non damnentur." Rex Cleobulum quae solerter coniecerat excutere iubet & de reis habere quaestionem. Ille omnia ab Eurymede utilius perfici posse causatus, quid agendum sit breviter docet.

6. Nec detrectatus[40] Eurymedes Regis imperium ad custodiam pervenit, in quo servabatur Eristhenes, & iam a limine (ut Cleobulus recte monstraverat) simulatis luctibus ardens: "Tandem, inquit, de Poliarcho triumphasti, Eristhenes. Periit armillae contactu, quam lethalibus succis imbueras. Num tu vero, quod Oloodemus facit, ultro in gloriam duces quod operam facinori tanto praebueris?" Ad haec Eristhenes tanquam subito fluctu perculsus quid loqueretur non habuit. Audiebat extinctum Poliarchum, a quo eius spes nequaquam divertebat. Iam vero conscientia pulsabatur ad crimen obiectum. Et quid praeterea dissimularet si Oloodemus (ita enim finxerat Erymedes) iam confessus veneficium erat? Nec prolixiori consilio aut recomponendo animo tempus dabatur. Ergo, ut in perditis rebus, restare putavit ne languide cunctaretur aut frustra negato facinore videretur censuisse pudendum quod nollet confiteri. Urgenti itaque Eurymedi: "Bene est, retulit. De me quod placebit fata deliberent. Satis est gaudii quod post Poliarchum Siciliae hostem vixi." Tum solerter Eurymedes, tanquam de re nota agens, sese penetrabat in eorum consilia. Ad extremum Lycogenis perfidiam obiecit, qui litteris ad Poliarchum in sui flagitii infamiam substituebat innoxium Regem. Et Eristhene fallaciam levi risu confitente Eurymedes ad Regem ab eo digreditur, nec sine horrore quid ille sit fassus ostendit; restare ut Oloodemus pari indicio se damnet.

7. Tam feliciter pervestigato facinore exultans Meleander laudatum Eurymedem ad Oloodemum mittit. Sed ille praesentiori ingenio aversatus veneficii nomen, tanquam de inaudito facinore cum interrogaretur ipse plura quaerebat. Cumque Eristhenes iam flagitium confessus diceretur, ratus hanc esse fallaciam nec se credere respondit turpissimum crimen in Eristhenem cadere; nec si maxime caderet, se conscium esse. Ad extremum expugnavit pertinaciam Eurymedes prudenti consilio. Oloodemum in arcano loco sistit unde Eristhenes posset audiri, quocum ipse anteactos sermones repetere coepit. Et Eristhenes, tanquam in pignus constantiae, nec suum abnuens nec sociorum crimen, donec adeo Oloodemi patientiam vicit ut repente exclamaret: "O te vel simplicem, Eristhenes--vel tuorum proditorem!" Stragulis deinde reiectis, communem suorum perniciem appellavit & solum exitu dignum, quem pluribus comparavisset. Sero intellexisset Eristhenes se ab Eurymede esse delusum, neque Oloodemum communis flagitii indicium fecisse. Verbis ergo quae tempus dolorque ferebant errorem excusare parabat Oloodemo.

8. Sed ut satis explorata res adhibitique idonei testes, in diversum abstracti conduntur in carcerem & postridie ad publicum iudicium trahuntur, ne si quaestio populo teste non habita esset, clientelis & factionibus deinde reorum, tanquam parum legitima invidiose traduceretur. Sed quamquam Epeirctanis civibus Rex fidebat, tamen ad reorum custodiam Praetoriani cum armis in foro locati sunt. Et ex eiusmodi loco dicenda causa erat, unde facile si tumultus exarsisset recipi in arcem possent & carceri reddi. Populus in forum per praeconem evocatus effuse convenerat, & ille qui orare in publicis iudiciis regias causas solebat in hunc sensum locutus est: scire populum quanta ipsius caritate Rex flagret; nec Regem vicissim dubitare, quin sit illi carissimus. Itaque Eristhenem & Oloodemum, multorum in se scelerum reos, quamquam poterat suo iure damnare, tamen distulisse ad publicos iudices, ut optimorum civium studiis potissimum vindicetur. Audiret populus pro se dicentes & ipsis iudicibus sua voce praeiret quid de illis statuendum.

9. Triginta tum iudices de rebus capitalibus quaerebant, ad quos Eristhene & Oloodemo productis, accusator multa eorum in Regem facinora, fidem saepe frustratam, habita cum inimicis consilia strictim explicuit. Acerbior oratio fuit de veneno & parata in Regem infamia. Cumque verba, cum testes, cum litteras protulisset, adeo Epeirctanum populum movit ut nihil expectato iudicio a plerisque lapidatio urgeretur. Sed deprecatus est actor impetum vulgi donec iudices in suffragia ivissent: plurimum interesse ut reipublicae dicerent; plus illos oratione sua & perculsae conscientiae notis quam accusantis voce laboraturos; duplicem quoque aquam, si peterent, eis ad defensionem a Rege concedi. Simul his reos provocat ad dicendum. Sed illi (ut coniecerat) causae inopia marcebant. Nec deflecti crimen poterat nec populus conciliari. Timide ergo pauca & illa plus in Regem quam pro se locuti sunt. Dimisêre tunc iudices in urnam suffragia, qua publice effusa fabae omnes atro colore noxios damnaverunt.

10. Rapti statim in carcerem ut veneficii convictos idoneo supplicio cicuta conficeret. Illic tristi & ultima libertate exercuêre ius, quod ita pereuntibus leges indulserant. Diras igitur dicere Regi; ultorem ciere Lycogenem; venerari Deos Manes ut hostes ad peiora servati hunc exitum sibi invideant. Inter haec anancaeum[41] poculum aderat, quod prior Oloodemus de carnificis manu rapiens: "Age, inquit, propinemus Meleandro. Nos quidem eximus miserias, prius[42] hunc nostro fato oppressuri quam viventes voluisse existimat." His dictis non cunctanter totum hausit. Denuo impletum cum Eristheni porrigeretur, supercilium ille duxit & circumspiciens: "Ecquis, ait, amicos meos monebit Meleandro quid debeant?" Epoto veneno ambo a carnifice monentur ut quo facilius virus conciperetur venis minorique cruciatu occumberent, quantum carceris spatia sinebant, ambulationem urgerent donec tibiis gravibus sentirent iam ab immo calorem excedere. Cum paruissent frigentibus mox pedibus procumbunt in lectum. Illic veneni nebulis imitantibus somnum, languebant sine sensu donec coxis iam exanimatis tanquam stimulo icti prodidêre lethalem vim ipsa intrantem vitalia. Nec multo post extincti sunt. Vulgati mox versus celeritate poetarum, quorum alii vili audacia plus iusto lacessebant perculsos; alii tanquam adhuc poenitentia in integro esset extinctos monebant, & de obitu iam exacto sero vaticinabantur. Minus haec carmina displicuerunt quae prolixius ambitionem quam ipsos reos notabant.

11. Debita funestis cecidit tibi victima fatis,

Ambitio. Nunc pone minas, satiataque tanto

Sanguine Sicaniis pacem concede colonis.

Heu quoties victrix nostri de cladibus Orbis

Umbrarum implesti sedes, dum vertere regna

Dulce tibi, & saevas terris indicere pugnas!

Prima tuos ducunt periuria foeda maniplos,

Contemptusque deûm, metasque in limite nullo

Spes votis positura suis. Tunc impia captis

Mentibus illapsae versant incendia Dirae.

Non sceptro iurata fides, non fama piumque

Obstat. Eunt sontes, perque ipsa pericula caeci

In peiora ruunt. O dii! tot fervere Martem

Caedibus, & saevis fumare mapalia flammis,

Insontesque perire animas, sexumque minorem

(Turpe nefas belli) dominos perferre nocentes!

Quid tantis petitur furiis? Exsolvere iusto

Colla iugo, & steriles patriae calcare ruinas,

Insanasque metu trepide transmittere noctes.

Nam sceleri quae tuta quies? Mala praemia vestrae

Ut primum tetigêre manus, ultricia sontes

Fata vocant, subitisque dies intercidit umbris.

1. At Rex gnarus quam gravis immineret Lycogenes quo die de damnatis sumebatur supplicium Eurymedem dimisit cum modico equitatu, qui eum subito furto tentaret. Quippe Lycogenes post Eristhenem & Oloodemum captos nondum in bellum exarserat--multo quidem armatorum praesidio salutem tutatus--sed reconciliationis spem subinde subiiciens, ut vel simulatione foederum captivos extorqueret a Rege vel quasi implacabilem tyrannum differret maledictis. Ac ut efficacius crederetur bona fide pacem optare, Dunalbium litteris monuit ut ab acerbis consiliis Regem averteret; absolveret ille captivos & quicquid suspicionis aut odii erat tranquillitati publicae daret. Dunalbius, his se litteris fidem habere dum simulat videturque quae erant mandata procurare apud Regem, sua ipsius fraude Lycogenem lusit. Quippe ille fallendi spe & amicos a vinculis recipiendi tam lente cunctabatur, ut i